شرح
( 34 ) - متن ترجمهشدهء قرارداد 1919 :
نظر به روابط محكمهء دوستى و مودّت كه از سابق بين دولتين ايران و انگليس موجود بوده است و نظر به اعتقاد كامل به اينكه مسلما منافع مشتركه و اساسى هر دو دولت در آتيه تحكيم و تثبيت اين روابط را براى طرفين الزام مىنمايد و نظر به لزوم تهيهء وسائل ترقى و سعادت ايران به حدّ اعلى بين دولت ايران از يك طرف و وزير مختار اعليحضرت پادشاه انگلستان به نمايندگى از دولت خود از طرف ديگر ، مواد ذيل مقرر مىشود :
1 - دولت انگلستان با قطعيّت هرچه تمامتر تعهداتى را كه مكرّر در سابق براى احترام مطلق استقلال و تماميت ايران نموده است ، تكرار مىنمايد .
2 - دولت انگلستان خدمات هر عدّه مستشار متخصص را كه براى لزوم استخدام آنها در ادارات مختلفه بين دولتين توافق حاصل گردد به خرج دولت ايران تهيه خواهد كرد ؛ اين مستشارها با كنترات اجير و به آنها اختيارات متناسبه داده خواهد شد ؛ كيفيت اين اختيارات بسته به توافق بين دولت ايران و مستشارها خواهد بود .
3 - دولت انگليس به خرج دولت ايران صاحبمنصبان و ذخاير و مهمّات سيستم جديد را براى تشكيل قوهء متّحد الشكلى كه دولت ايران ايجاد آن را براى حفظ نظم در داخله و سرحدات در نظر دارد تهيه خواهد كرد ؛ عده و مقدار و ضرورت صاحبمنصبان و ذخاير و مهمّات مزبور به توسط كميسيونى كه از متخصصين انگليسى و ايرانى تشكيل خواهد گرديد و احتياجات دولت را براى تشكيل قوهء مزبور تشخيص خواهد داد ، معين خواهد شد .
4 - براى تهيّهء وسائل نقدى لازمه به جهت اصلاحات مذكوره در مادهء 2 و 3 اين قرارداد ، دولت انگلستان حاضر است كه يك قرض كافى براى دولت ايران تهيه و يا ترتيب انجام آن را بدهد . تصميمات اين قرض به اتفاق نظر دولتين از عايدات گمرك يا عايدات ديگرى كه در اختيار دولت ايران باشد تعيين مىشود . تا مدّتى كه مذاكرات استقراض مذكور خاتمه نيافته دولت انگلستان بهطور مساعده وجوهات لازمه كه براى اصلاحات مذكوره لازم است ، خواهد رسانيد .
5 - دولت انگلستان با تصديق كامل احتياجات فورى دولت ايران به ترقى وسائل حمل و نقل كه موجب تأمين و توسعهء تجارت و جلوگيرى از قحطى در مملكت مىباشد حاضر است كه با دولت ايران موافقت نموده ، اقدامات مشتركهء ايران و انگليس را راجع به تأسيس خطوط آهن و يا اقسام ديگر وسائل نقليّهء تشويق نمايد ؛ در اين باب بايد قبلا مراجعه به متخصصين شده و توافق بين دولتين در طرحهايى كه مهمتر و سهلتر و مفيدتر باشد حاصل شود .
6 - دولتين توافق مىنمايند در باب تعيين متخصصين ، طرفين براى تشكيل كميته كه تعرفهء گمركى را مراجعه و تجديدنظر نموده و با منافع حقهء مملكتى و تمهيد و توسعهء وسائل ترقى آن تطبيق نمايد .