شرح
( 35 ) - متن كامل نطق لرد كرزن وزير امور خارجهء انگلستان در مراسم رسمى شام به مناسبت ورود نصرت الدولهء فيروز به لندن :
« ما امشب مقدم ميهمان خود را از چندين نقطهنظر تبريك و تهنيت مىگوييم :
اولا از نقطهنظر مقام شخصى ، زيرا يكى از شاخصترين سياسيّون مملكت خويش ، يكى از دوستان حقيقى و وفادار بريتانياى كبير و يكى از علاقمندان به قراردادى است كه اخيرا ما بين دولت وى و دولت ما منعقد گشته . معظمله را تهنيت مىگويم زيرا مبشّر خبر ورود شهريار خود اعليحضرت شاه ايران مىباشد ، كه اميدواريم در ظرف چند هفته نزول اجلال فرموده و در موقع نخستين ملاقات اعليحضرت معظمله به اين مملكت مقدس را به صميمىترين طرزى تهنيت گوييم .
ثانيا ما ميهمان خود را تهنيت مىگوييم زيرا باصلاحيتترين نمايندهء ملتى است كه ما با نظرى مملوّ از مهر و محبت بر آن ملت مىنگريم . ملتى كه در گذشته با يكديگر مربوط و اميدوارم در آتيهء نزديك نيز روابط ، ما را با يكديگر متحد دارد .
حضرت و الا وزير امور خارجهء ايران در موقعى به مملكت ما مىآيد كه قراردادى كه اكنون بدان اشارت كردم تازه ما بين دولت ايشان و دولت ما منعقد گشته . قرارداد مزبور نه صورتا بلكه معنا چيز تازهاى نيست و در ظرف صد و بيست سال اخير جريان داشته . شروع آن از زمانى است كه اولين ايلچى و نمايندهء انگليس به سواحل ايران مأمور گشت ، در قسمت معتنابهى از اين دوره مناسبت بريتانياى كبير و ايران از مناسبات بين ايران و هر دولت خارجى ديگر دوستانهتر بوده است . روسيّه به واسطهء موقعيت خود در شمال و در پرتو قوت و اقتدار داراى نفوذ سياسى نيرومندى در ايران بوده ، ساير ممالك از قبيل فرانسه ، بلژيك و اتازونى هريك به نوبت خويش كمك بزرگى در ترقيات ادارى ايران نمودهاند . لكن چون تماميّت صفحهء عمليات بين المللى را در ظرف قرن اخير يا بيشتر تحت مطالعه قرار دهيم ، به نظر من رشتههايى كه مملكت ما را با مملكت ميهمان ما متحد ساخته است از سايرين محكمتر و نزديكتر بوده است . متجاوز از يك قرن است كه نفوذ انگلستان در خليج فارس بر ساير نفوذها غلبه و تفوق داشته ؛ در آغاز جنگ ، ايران ميدان اضطراب و اغتشاش بسيار بود ؛ عمّال آلمان به قطعات مختلف اين مملكت دست يافته و هركجا رفتند مركز دسيسه و فساد و طغيان گشتند ؛ تركها در مراحل اوليه جنگ از سرحد عبور نمودند و وضعيات داخلى مملكت غير آرام و بعضى اوقات هرج و مرج كامل حكمفرما بود ؛ اخيرا عمليات بالشويكى در سمت شمال ايران جريان داشته و هنوز هم نظم و آرامش آن مملكت از مخاطرهء بالشويزم رهايى نيافته . اينكه ايران از تهاجم بالشويكها فارغ ، اراضى وى از تخطيات مصون و حيات ملّى وى محفوظ مانده ؛ علت عمدهء آن حضور قواى انگليس در آن مملكت و موفقيت پيشرفت ما در بين النهرين مىباشد . در اين موقع جاى تأسف خواهد بود اگر خدمات بزرگى را كه قشون روس در فرونت شمال غربى ايران نمودهاند مورد مذمت واقع شود .
به نظر من هرگاه گفته شود كه به كمك آنها ما ايران را از خطر تهاجم از سمت شمال غربى نجات