و فصيح مىسازد . . . و يكى از آثار معروف ذوالفنون كشفيّاتى است كه راجع به « حركت قمر » دارد كه اين كتاب چندبار براى طبع آماده شده . . . يكى از كارهاى مهم ديگرى كه ايشان نمودهاند آنست كه پس از فوت مرحوم نجم الدوله تقويم نويس معروف ، ايشان از آن نظر كه تكاليف شرعى خود را به نحو كامل و درست انجام دهند درصدد استخراج 12 ماه هلالى برآمدند . ذوالفنون مرديست بسيار بلندنظر ، سخىّ و بلندهمّت . و شنيدم در سفرى كه از محمره به بصره مىكردند دزدى كليّهء لباسهاى ايشان را بربود و ذوالفنون با آن كه سارق را ديد و شناخت از آن نظر كه او خجالت نكشد مطلقا از اين مقوله سخنى نگفت و به روى خود نياورد . و باز يك روز من و ايشان از خيابان عبور مىكرديم جيببرى ساعت مرا برد ؛ چون ما از سرقت ساعت مطلع شديم ، ذوالفنون فورا دست به جيب خود نمود و ساعتش را به من داد و من هرچه انكار كردم او اصرار ورزيد و من ناگزير به قبول آن تن دردادم . . . »
تقويم استخراجى ذوالفنون تا چندين سال در سالنامهء پارس چاپ و منتشر مىشد ، در اواخر عمر بنا به دستور دكتر عيسى صديق - وزير فرهنگ وقت - مقرّرى ماهيانهاى برايش در نظر گرفتند و سرانجام ذوالفنون در سحرگاه سوم دىماه 1326 ديده از جهان بربست . [ 1 ]
هامش
[ 1 ] م : احتشامى ، ابو الحسن . شكوفههاى ذوق و ادب .