آداب نماز ( فارسي ) — صفحة 246

واحديّت براى حضرت « اسم اللَّه » ثابت است ، و رحمت رحمانيّه و رحيميّه فعليّه از تنزّلات و مظاهر آنها است . و اگر مراد از « اسم » تجلَّى جمعى فعلى باشد كه مقام مشيّت است ، « رحمانيّت » و « رحيميّت » از صفات فعلند . پس ، رحمت رحمانيّه بسط اصل وجود است ، و اين عامّ است براى تمام موجودات ولى از صفات خاصّهء حق است ، زيرا كه در بسط اصل وجود از براى حق تعالى شريكى نيست ، و ديگر موجودات از رحمت ايجادى دستشان كوتاه است و لا مؤثّر في الوجود الا اللَّه و لا إله في دار التّحقّق الا اللَّه . و اما رحمت « رحيميّه » كه هدايت هاديان طريق نيز از رشحات آن است ، مخصوص سعداء و فطرتهاى علَّيّين است ، ولى از صفات عامّه است كه ديگر موجودات را از آن حظَّ و نصيبى هست ، گر چه در سابق اشاره به آن شد كه رحمت رحيميّه نيز از رحمتهاى عامّه است و عدم شمول اشقياء را از جهت نقصان آنها است نه تحديد رحمت . و لهذا هدايت و دعوت براى جميع عائلهء بشرى است . چنانچه قرآن شريف دلالت بر آن دارد . و نيز به نظرى ، رحمت « رحيميّه » مختص به حق تعالى است و ديگرى را در آن شركت نيست . و در روايات شريفه به حسب اختلاف نظر و اعتبار ، بيان رحمت رحيميّه را مختلف فرموده‌اند : گاهى فرموده‌اند : انّ الرّحمن اسم خاصّ لصفة عامّة ، و الرّحيم اسم عام لصفة خاصّة . ( 1 ) و فرموده‌اند : الرّحمن بجميع خلقه و الرّحيم بالمؤمنين خاصّة ( 2 ) و فرموده‌اند : يا رحمن الدّنيا و رحيم الآخرة ( 3 ) و فرموده‌اند : يا رحمن الدّنيا و الآخرة و رحيمهما .