روشن ، از آن حقايق به سطح عقل و دل مىرسانند .
و اين ارزشهاى حكمت و فلسفه است ، كه مىتواند ، بيانگر حقايق و معارف دين ، باشد . در نتيجه آدمى مىتواند ، با عقل خويش آن معارف بلند را دريابد . و با تصديق آنها از ترديد و ابهام و جهالت ، نجات پيدا كند .
3 . دفاع از عقايد :
حقايق قرآن همواره در معرض ديد همگان بوده و در طول تاريخ دشمنان و معاندان در برابر آن ، آشكارا شبهه و سؤال طرح كردند ، تا شايد بتوانند ، از فروغ آن كاسته و سدّى ، در برابر هدايت مردم ، بسازند .
در عصر حاضر نيز قرآن چنان دشمنانى دارد ، كه با تمام توان به آشكارسازى و شبههپراكنى در قبال حقايق و عقايد قرآنى ، مشغولند . به اين لحاظ ، از بزرگترين وظايف مفسّر قرآن كريم ، در مقابل هجوم دشمنان دين ، به دفاع برخاستن از حقايق قرآن است .
در جهان معاصر ، با توجّه به دگرگونى نوع اشكالات و شبهات و ظهور در جلوهها و صورتهاى نوين و آميختگى به فلسفههاى گوناگون ، مىتوان ، حكمت و فلسفه را ، قوىترين ، يا ابزارى منحصر به فرد در دفاع از معارف قرآن كريم دانست . حكمت است ، كه مىتواند ، با برهان و استدلال از عقايد دينى ، دفاع كند ؛ نخست دشمن را دفع و در نهايت با براهين قوى و محكم ، بر او هجوم آورد .
4 . فهم اشارات و لطايف آيات :
امام صادق ( ع ) ، مىفرمايد : « كتاب خداوند بر چهار پايه استوار است : عبارات ، اشارات ، لطايف و حقايق . عبارات ، براى همگان ، اشارات ، براى خواصّ ، لطايف ، براى اولياء ، و حقايق ، براى انبياء ، مىباشد . « 1 » فهم اشارت ، عبارت است ، از اينكه آدمى ، از يك مورد به قانون كلى و از جزيى به ضابطهء اصلى برسد . به طورى كه بتواند ، از يك سرنخ جزئى ، به منبع و سرچشمه اصلى آن كه هزاران مانند آن را زير پوشش دارد ، دست يابد . در آيات قرآن كريم ، در يك عبارت چه بسا اشارات و لطايف بسيارى نهفته باشد . آنكس كه اهل فهم اشارات است ، مىتواند ، از يك نكته و تغيير لحن ، تأكيد ، به كار بردن فعل به جاى اسم ، به حقايق برتر و ضابطههاى اصلى ، پى ببرد . تمام مطالب نهفته در عبارات قرآن ، نسبت به معارفى كه به وسيلهء اشارات قرآن به دست مىآيد ، بسيار محدود است . عبارات را عوام نيز مىفهمند . لكن اشارات را كه در ريزهكارىهاى عبارات نهفته است ، تنها اهل آن دريافت مىكنند . بارزترين نقش عقل در تفسير آيات ، آنست ، كه مىتواند ، ما را در فهم اشارات قرآن ، يارى رساند ، زيراكه عقل ، آدمى را از يك مورد جزئى ، به منشأ كلى آن رهنمون مىسازد . با توجه به حقايق بالا اين تفسير گرامى ، در چهار محور فوق از برهان و عقل ، بهرهگيرى مىكند ، به ويژه در فهم اشارات و لطايف آيات ، كه مفسّر عاليقدر گاه ضمن تفسير برخى از آيات ، ده قانون و ضابطهء عقلى را از اشارات نهفته در يكآيه ، استنباط مىكند . « 2 » يكى از بهترين و مفيدترين تفاسير مىباشد .
949 . تفسير حاج سيد على كمالى [ چ 1398 ق ]
مؤلف آن ، دانشمند محترم حجة الاسلام و المسلمين آقاى حاج سيد على كمالى دزفولى ، يكى از مفسّران عاليقدر قرن چهاردهم هجرى مىباشد . مؤلّف محترم ، يكى از پيشگامان ، در بسط و گسترش علوم و معارف قرآنى ، در سطح حوزههاى علميّه و مجامع قرآنى مىباشند ، آثار ديگرى نيز از ايشان به چاپ رسيده است ، كه متاسفانه اطلاعات كاملى در مورد آنها نداريم . « 3 »
هامش
( 1 ) بحار الانوار ، ج 92 ، ص 20 .
( 2 ) به نقل از روزنامه كيهان و به قلم مصحّحين و ويراستاران محترم تفسير آيتاللّه سيد مصطفى خمينى .
( 3 ) تفسير و تفاسير جديد ، ص 172 .