خان گيلانى : شريف حسينى پادشاه گيلانى و از پدر و پدر كلان از خانوادهء سلطنتى مىباشد . در علوم رياضى و حكميّة و غيره يكى از افراد برجسته بوده و در شعر فارسى و موسيقى نيز براعت و لياقت بسزايى داشت ، طهماسب شاه او را در قلعه ( دهقهه ) « كذا » واقع در بلاد فارس محبوس ساخت ، و چندين سال در محبس بسر برد ، اسماعيل پسر طهماسب شاه نيز با وى درين قلعه محبوس بوده ، و روزى به احمد گيلانى گفت :
« اگر خداوند مرا از حبس رها ساخته زمام امور را بدستم سپرد ، ترا نيز از حبس خلاص كرده بولايت ملك و مملكت خودت مقرر مىگردانم . وقتى كه اسماعيل از حبس خلاص شد ، احمد را بولايت عراقين ، آذربايجان ، شروان ، شيراز ، خراسان ، همدان ، و بلاد الجبل مقرر نمود .
لاكن مدت زيادى نگذشته بود كه اسماعيل وفات نمود ، چون شاه اعمى برادر اسماعيل زمام سلطنت را به كف گرفت ، احمد را بولايت گيلان منصوب كرد ، و تا وقتى كه سلطان مراد اكثر حصص عراق عجم ، و كليهء عراق عرب و آذربايجان و كرج را تصرف نمود ، احمد بولايت گيلان دوام داشت ، درين موقع شاهعباس پسر شاه اعمى عسكرى اعزام نموده و گيلان را از احمد خان گرفت ، و احمد خان گريخته بنزد سلطان بن مراد « كذا » رفت ، و او را بقصيدهء مدح كرد ، و به تصرف گيلان تحريك نمود و شمعدان مرصعى كه هشتاد هزار دينار قيمت داشت برايش اهدا نمود ، ولى با اين هم به مقصد خود نايل نگرديد ، لهذا باجازهء سلطان مزبور جانب بغداد رفته و در سنهء 1009 در همانجا فوت نمود » .
« جزو هشتم ، ص 504 »
اسباب تأسفست كه نويسندگان محترم از راه تعصب در همه جاى اين كتاب از پادشاهان و بزرگان ايران به بىاحترامى نام بردهاند .
تاريخ تذكره هاى فارسى ( فارسي ) — صفحة 626
مساهمون: أحمد گلچين معانى
ص٦٢٦