خود در موضوع مناسبات شمع و پروانه سه رباعى آورده و تاريخ سروده شدن آنها را چنين نقل كرده است :
« محتشم كاشى ( متوفى 996 / 1588 ) رباعى زيرين را سروده ، آن را براى ولى دشت بياضى ( مقتول بسال 1012 / 1604 ) شاعر مشهور معاصر خود مىفرستد و استدعاى جواب مىكند :
پروانه بشمع گفت كافروخته شو * كم سوز مرا و با من آموخته شو
شمعش گفتا اگر موافق يارى * من سوخته مىشوم ، تو هم سوخته شو
ولى دشت بياضى در جواب محتشم كاشى رباعيى سروده ، در نوبت خود آن را به شعراى ماوراءالنهر روانه مىكند ، و مىنويسد كه « هركس مضمونى به اين لطافت مىبندد ، من بوى خط بندگى مىدهم » رباعى جوابيهء ولى دشت بياضى اينست :
پروانه كه شمعش هوسافزا باشد * جز سوختنش چرا تمنا باشد
غيرت نگذاردش كه در بزم كسان * او زنده و يار مجلسآرا باشد
معاصر ولى دشت بياضى ملّا خرگاهى حصارى كه از شعراى معتبر ماوراءالنهر بود ، در جواب ولى دشت بياضى رباعى زيرين را سروده ، آن را براى او مىفرستد :
پروانه كه آيين محبت آموخت * جز بر رخ شمع خويشتن ديده ندوخت
زين بيم كه در هجر نماند فردا * بيچاره شب وصل از آن خود را سوخت ) « 1 »
هامش
( 1 ) - معلوم مىشود كه اين سه شاعر بزرگوار تتبعى در آثار شعراى سلف نداشته و بخصوص بقيه پاورقى در صفحهء بعد