تا اينكه : -
( 1 ) تاريخ محمد عارف قندهارى « 1 » كه تا سال نهصد و هشتاد و هفت ادامه يافت .
( 2 ) تذكرة الواقعات همايونى بقلم جوهر آفتابچى كه در سال نهصد و نود و پنج « 2 » نوشته شد .
( 3 ) تذكرهء همايون و اكبر تأليف بايزيد « 3 » كه اصلا تاريخ دورهء همايونى است و ضمنا تا دورهء اكبرى سال نهصد و نود و نه ادامه داشت هم از آثار دورهء بعد است .
فقط « همايوننامه » يا « قانون همايونى » از خواندمير « 4 » متقدمتر از « نفائس المآثر » است ، پس بنا به دلائل مزبور « نفائس المآثر » از نظر دورهء همايونى هم اهميت دارد ، شرح اقامت همايون در قزوين و روابط او بطهماسپ شاه بتوضيح تمام نقل شده ، زيراكه قاضى يحيى پدر مؤلف در آن موقع از مصاحبان همايون بود و همايون فرمود كه از جمله فوائد كه او از آمدن عراق بدست آورد يكى ملاقات يحيى بود .
اشعار بابر ، همايون و اكبر هم در پايان شرح حال هم يك [ ظ . هريك ] از آنها نقل شده و شكى نيست كه اين اشعار داراى ارزش فوقالعاده مىباشد .
مآخذهايى كه مؤلف نفائس المآثر بيشتر مراجعه كرده اينست : -
( 1 ) آثار البلاد تأليف زكريا قزوينى
( 2 ) با برنامه تأليف بابر بادشاه ( فارسى ترجمه )
هامش
( 1 ) - « محمد عارف قندهارى پيشكار خانخانان بيرم خان بود و وقت فوت او بر سر بالينش حضور داشت » فهرست براون 86 ، سرى رام شرما ، ج راس ، 1933 ، ص 807 - 811 .
( 2 ) - ديباچهء مزبور رونوشت مجموعهء عبد السلام ، آزاد لائبريرى ، دانشگاه عليگر .
( 3 ) - « بايزيد نوشتن اين اثر در سنه نهصد و نود و نه در لاهور آغاز كرد و در سنه يكهزار هجرى بانجام رسانيد » ادبيات فارسى بايوببليو گريفيكل سروىيز ، ص ص 537 - 538 .
( 4 ) - « خواندمير در سنه نهصد و چهل و يك هجرى در گواليا با همايون معرفى شد و او به نوشتن « همايوننامه » دستور داد ، ايضا ص 532 .