و مشاهير دربار اكبرى « معدن اطلاعات » محسوب مىشود « 1 » ، و صاحب « منتخب » خود قبول مىدارد كه مأخذ آن « نفائس المآثر » المشتهر بتذكرهء مير علاء الدوله است چنانچه مىگويد :
« ذكر شعراى عصر اكبرشاهى » كه در نفائس المآثر مذكوراند كه مأخذ اين عجاله و مشهور بتذكرهء مير علاء الدوله است و بعضى آنها صاحب ديواناند ، فقير به ايشان صحبت داشته يا از دور و نزديك ديده يا بمرتبهء اشتهار رسيدهاند « 2 » . و ولسلى هيگ گويد : -
« This tadhkirah here reffered tr I have never seen and do not know
« 3 »
where a copy of it is tr be found »
نخستين ارزش « نفائس المآثر » آنست كه داراى اطلاعات راجع بشعراء و مشاهير دربار اكبرى است ، دومين ارزش در جامعيت آنست كه اين فرهنگ ضخيمى است در احوال شعرا و گلچين ادبى است و مجموعهء اشعار چهارصد و نود و سه شاعر فارسى زبان كه عدهء ايشان مربوط بايران بودند و ديگران بهند و بعضى متعلق به هر دو مملكت ، مؤلف چه شعراى پيشهور و پادشاهان و كسان ايشان و هم امراى ايشان كه شاعر بودند و شعراء كه مربوط بدربار شاهى بودند يا بدربار امراى ايشان و هم ايشان را به هيچ جا نبودند از عصر بابر پادشاه تا سال نهصد و نود و هشت هجرى در اين آثار گنجانيده است .
از نظر تاريخ و ادب ايران نيز اين اثر داراى اهميت خاصى است چه گذشته از احوال شعرا و اطلاعاتى كه در مورد مردمان عمومى بدست مىدهد راجع به اشخاص مهم نيز تحقيقاتى فراهم آورده كه ديگران اگرچه تا آخر عمر در خاك ايران زيستند در پيرامون آنها نگشتند ، اسكندر بيك تركمان ( متوفى سنه 1043 ه ) در « تاريخ عالمآراى -
هامش
( 1 ) -E . G . Browne , Aliterary History of Persia vol , iv . P . 249( 2 ) - منتخب التواريخ ج 3 ، ص 179 .
( 3 ) - ترجمهء انگليسى منتخب التواريخ ج 3 ، ص 239 ، پىنوشت .