هذه الشهور و الاعوام ، احوال جملهء از علماء عظام و محدثين والامقام و مجتهدين فخام و عرفاء كرام و اطباء حكمت فرجام و منجمين حقائق نظام كه در مملكت محروسهء ايران صانها اللّه عن طوارق الحدثان در هر عصرى و هر مصرى بودهاند نوشته شود ، و كتابى درينباب وضع شود بر سبيل اختصار تا عامهء ناس از آن بهرهور و منتفع شوند ، فلذا انجام اين مهم را به كف كفايت نواب مستطاب اشرف ارفع امجد و الا شاهزاده وزير علوم و صنايع و معادن و تجار اعتضاد السلطنه دام اقباله محول فرمودند ، و حسب الامر الاشرف الارفع بحكام و فرمانفرمايان جميع بلاد محروسهء ايران ابلاغ فرمودند كه اهل خبرت و بصيرت هر بلدى درينباب آنچه را كه دانند و توانند ، و تعلق ببلد ايشان داشته باشد در حيّز تحرير درآورده ، بمنصهء عرض پيشگاه حضور مبارك همايونى خلد اللّه ملكه و سلطانه برسانند ، فلهذا حكمران و فرمانفرماى دارالمؤمنين استرآباد و جرجان . . .
جهانسوز ميرزا دام اقباله و اجلاله به اين دعاگوى دوام دولت ابد مدت جاويد آيت اشارت فرمودند كه اين مهم را بر سبيل اختصار به قدر استطاعت اقدام نموده انجام دهد » .
نسخه :
كتابخانهء ملك ضميمهء مجموعهء شمارهء 4330 مورخ 1294 به خط ميرزا عباس تويسركانى « 1 » . كتابخانهء شخصى نگارنده كه در 1335 شمسى از روى نسخهء
هامش
( 1 ) - مجموعهء مزبور و همچنين مجموعهء ديگر همان كتابخانهء بشمارهء 4329 و هشت مجموعهء ديگر كه در كتابخانهء وزارت دارايى ازين نوع هست و كتابچهء نفوس مشهد كه در كتابخانهء مجلس است كلا خميرمايهء مرآة البلدان ناصرى است كه تأليف آن به محمد حسن خان صنيع الدوله « اعتماد السلطنه » محول شده بود و هر مجموعه مشتملست بر چندين كتاب و كتابچه در تاريخ و جغرافيا و تعداد نفوس و طوايف و قبايل و ابنيه و آثار تاريخى و مساجد و تكايا و قنوات و باغات و طواحين و مانند اينها كه از حكام و ولات هر ناحيتى خواسته مىشد و آنها هر قسمتى را بيكى از ارباب خبرت و بصيرت واگذار مىكردند تا بدين صورت درمىآمد .
دربارهء مجموعههاى وزارت دارايى و محتويات آنها آقاى ايرج افشار شرح مبسوطى در دفتر يكم از جلد ششم فرهنگ ايران زمين ( 1337 خورشيدى ) نگاشتهاند .
و دربارهء دو مجموعهء كتابخانهء ملى ملك نگارنده در مقدمهء خود بر تاريخ ملازاده ( ص سه ) توضيحى مختصر دادهام .