هرات از ميرزا عبد اللّه خان شهاب ترشيزى آموخت . « 1 »
سالها در هرات و خراسان به مدح حكّام و شاهزادگان قاجار پرداخت سرانجام به قزوين آمد ، و پس از چند سال در اصفهان اقامت گزيد . وى از ارادتمندان حاج سيّد محمّد باقر حجّت الاسلام شفتى بوده ، و در مدح او قصايدى سروده است . « 2 »
وى در سال 1253 ق وفات يافت ، و در قبرستان آببخشان اصفهان مدفون گرديد . در سال 1290 بانويى نيكوكار به مرمّت آرامگاه او پرداخت . « 3 » [ در اوايل حكومت سلسلهء پهلوى ، با احداث خيابان چهارباغ پايين و فلكهء شهدا ] قبرستان آببخشان تسطيح و به خانه و مغازه و بهدارى و مدرسه تبديل شد .
تاجر نيكوكار ، ميرزا ابو القاسم تبريزى در آن قبرستان ، دبستان تبريزى را احداث نمود ، و قبر جوهرى در داخل مدرسه قرار گرفت . تبريزى در گوشهء دبستان ، آرامگاهى براى جوهرى ساخت كه هنوز باقى است . « 4 »
روى مزار او سنگ قبرى تمام قد است ، و بر روى آن قصيدهاى از ميرزا محمّد باقر بهاء خواجويى [ از احفاد ملّا اسماعيل خواجويى ] منقور است ، و مادّه تاريخ وفات جوهرى در آن آمده است :
كلك سحرانگيز او بنوشت اين مصرع تمام : * « همره سلطان دين آيد بمحشر جوهرى » « 5 »
كتب زير از تأليفات ايشان است :
1 . كتابى در امامت 2 . طوفان البكاء ، معروف به كتاب جوهرى ، در مصائب خاندان حضرت سيّد الشّهداء عليه السّلام و خاندان عصمت و طهارت ، كه بارها به چاپ رسيده ، و مقبول اهل منبر و ذاكران اهل بيت عليهم السّلام واقع شده است [ 3 . احسن صور 4 . راز و نياز 5 . ديوان قصايد و غزليّات 6 . معراجنامه ] « 6 » . اولاد و اعقاب او در اصفهان ساكن و تا اين اواخر از اهل منبر و
هامش
( 1 ) . تذكرهء مآثر الباقية ، نسخهء خطّى ، صص 169 - 172 .
( 2 ) . بيان المفاخر ، ج 2 ، ص 114 و ج 1 ، ص 215 .
( 3 ) . دانشمندان و بزرگان اصفهان ، ج 1 ، صص 104 - 105 .
( 4 ) . مزارات اصفهان ، صص 25 - 26 .
( 5 ) . رجال اصفهان يا تذكرة القبور ، ص 143 .
( 6 ) . تذكرهء مآثر الباقرية ( نسخهء خطّى ) ، ص 172 ، [ ساير منابع ] : روضات الجنّات ، ج 2 ، ص 49 ؛ الكنى و الالقاب ،