خود آورده و بانى آن را ستودهاند و از اين كرج است ابو سعد سليمان بن محمّد بن حسين بن محمّد معروف به كافى كرجى در طبقهء فقيهان و متوفّى 538 .
كرخى :
منسوب است به كرخ بر وزن شرح و آن نام چند موضع است و مشهورترين آنها كرخ بغداد است كه از بناهاى منصور دوانيقى است بنيانگذار شهر بغداد و از اين محلّت است ابو القاسم منصور ابن عمر كرخى در شمار فقيهان و شاگرد ابو حامد اسفراينى و صاحب كتاب الغيبه و در بغداد سال 447 درگذشت و ابو الحسن عبيد اللّه بن حسن كرخى از فقهاى عراق . ابن نديم گفته : « وى كسى است كه فقيهان مبرّز عصر ، شاگرد او و پروردهء اويند و او بىگفتگو يگانهء عالم عصر خود بود و به تأليفات پرداخت از جمله : كتاب المختصر در فقه و در سال 340 درگذشت » . و فخر الدّين محمّد بن حسن كرخى در شمار علماى رياضى و صاحب كتاب فخرى در جبر و مقابله و كتاب كافى در حساب و متوفّى 430 و محمّد بن مقسّم كرخى از مترسّلان و كاتبان و صاحب ديوان رسائل و ديوان شعر و ابو جعفر محمّد بن قاسم كرخى وزير الراضى باللّه و او به غايت كوتاه بود چندانكه وقت عرض مهمّات چون پيش تخت الراضى آمد سرش به محاذات زانوى خليفه رسيد خليفه امر كرد يك وجب از پايههاى تخت را بريدند و مردم آن را به فال بد گرفتند و حقيقت اين بود كه وى مردى بىكفايت بود و از عهدهء كارهاى وزارت كه البتّه مهمّ است برنمىآمد و كارها به خوبى انجام نمىيافت . او هم به خانهء خود رفت و در خم آب نشست و گويا در همان خم آب از دنيا رفت زيرا يكى از خادمان آن خم را از خانه بيرون برد و هيچ معلوم نگرديد كه كار بر چه منوال گذشت و ابو طالب مبارك بن مبارك كرخى در شمار اديبان و خطّاطان و از جملهء مدرّسان مدرسهء نظاميّهء بغداد .
و بعضى خطّ او را بر خطّ ابن بوّاب علىّ بن هلال رجحان دادند امّا وى از نوشتن بخل ورزيد و كمتر از آثار خطّ او بر جاى ماند و چنين نوشتهاند كه :
« وقتى اوراقى از خطوط زيبايش جمع مىشد طشتى مىطلبيد و آنها را در آب طشت مىشست ! و چون خواست جواب استفتايى را نويسد نوك قلمش را مىشكست تا خطّش نيكو نگردد » . و در سال 585 درگذشت . و امّا ابو محفوظ معروف بن فيروز كرخى كه به معروف كرخى شهره است به گفتهء ياقوت از كرخ جدان است « 1 » كه قصبهاى است در عراق نزديك خانقين . وى از اعاظم متصوّفه و استاد سرىّ سقطى است و از او داستانها حكايت كنند و حكايات و سخنانش در كتب تراجم مسطور است و در سال 200 و يا 201 و يا 204 بر اختلاف اقوال از دنيا رفت . و از جمله : كرخ سامرّا ( كه به كرخ فيروز مشهور است ) از بناهاى فيروز بن بلاش بن قباد . و خطيب گفته : « احمد بن هارون كرخى در شمار محدّثان از كرخ سامرّاست » . و از جمله : كرخ عبرتا « 2 » از نواحى نهروان و ابو محمّد عبد السّلام بن يوسف بن محمّد بن عبد السّلام عبرتى كرخى بدان منسوب است .
هامش
( 1 ) - جدّان به ضمّ جيم و تشديد دال بىنقطه و در آخر آن نون بر وزن عثمان ( مؤلّف ) .
( 2 ) - عبرتا بر وزن خبرها ضبط آن در حرف عين بىنقطه است ( مؤلّف ) .