وآن چنان است كه دو عدد بر وجهي باشند كه عدد أقل را چون يك مرتبه يا چند مرتبه از عدد
أكثر بيندازند عدد أكثر را فانى سازد وبايد كه هر عدد أقل از نصف عدد أكثر بيشتر نباشد
چون سه وشش واين قسم را متداخلان گويند قسم سيم توافق وآن چنان است كه دو
عدد بر وجهي باشند كه عدد أقل را چون از عدد أكثر بيندازند عدد أكثر را فانى نسازد
عددي ثالث غير از ايشان هر دو را فانى سازد واين عدد ثالث مخرج كسرى باشد كه آن هر دو
عدد در آن موافق آيد چون چهار وشش كه هر دو شريكند در عدد دو كه مخرج نصف است
كه هر دو را فانى مىسازد وگاه هست كه فقها جهات كمي عدد فريضة متداخلان را متوافقان
به معنى أعم مىگويند زيرا كه البتة متداخلان در كسرى موافق هستند واين را ميانه رؤس
سهام اعتبار مىكنند چنانچه زود باشد كه در مسائل انكسار مذكور گردد قسم
چهارم تباين وآن چنان است كه دو عدد بر وجهي باشند كه أقل أكثر را فانى نسازد
وعدد ثالث غير از واحد نيز ايشان را فانى نكند چون سه وپنج فصل دوم
در بيان كسورى كه در فريضة باشند ومخارج مشتركه آنها بدان كه كسر آنست كه چون
واحدى را به اجزاء معينه قسمت كنند تمام آن اجزا را مخرج مىگويند وبعضي از آن را كسر
وكسر بر پنج قسم است أول كسر مفرد چون ثلث دوم كسر مكرر چون ثلثان سيم كسر مضاف
متحد چون نصف ثلث چهارم كسر مضاف متعدد چون نصف سدس وربع پنجم كسر
معطوف چون ثلث وربع ومخرج كسر مفرد أقل عددي است كه آن كسر از أو صحيح بيرون آيد
پس مخرج نصف دو است ومخرج ثلث وثلثان سه است ومخرج ربع چهار است ومخرج
ثمن هشت است ومخرج سدس شش است پس مخارج فروض سته پنج است ونصف
وثلث وربع وثمن وسدس ومخرج كسر مضاف حاصل ضرب مخرج مضاف است در مخرج
مضاف اليه مثلا مخرج ثلث ثمن بيست وچهار است ومخرج نصف سدس ربع چهل
وهشت است ومخرج كسر معطوف تباين حاصل ضرب مخرج كسر معطوف است در مخرج كسر معطوف عليه اگر
ميانه ايشان تباين باشد چون ثلث وثمن كه مخرج ايشان بيست وچهار است واگر
توافق باشد حاصل ضرب مخرج كسر معطوف است در جزء وفق كسر معطوف عليه چون
ربع وسدس كه مخرج ايشان دوازده است واگر تداخل باشد اكتفا به أكثر از دو مخرج
مفرد آنها بايد كرد چون ربع وثمن كه مخرج ايشان هشت است وقاعده مخرج كسر
جامع عباسى ( فارسي ) — Page 400
Contributors: الشيخ البهائي العاملي
P.400