مالك گردانيدن كسى است شخصي را بر عين يا منفعتى بعد از مردن وبعضي از مجتهدين گفته اند
كه وصيت مسلط ساختن شخصي است بر تصرف در چيزى بعد از مردن وشروط آن
دوازده است أول ايجاب چون أوصيت لفلان بكذا أو افعلوا كذا بعد وفاتي يعنى
وصيت كردم جهت فلان شخص بفلان چيز مثلا يا آنكه گويد كه فلان مبلغ بتصدق
دهيد وبفلان مبلغ حج اجاره كنيد بعد از وفات من وآنچه بدينها ماند وصيغه
عربى در وصيت لازم نيست واگر چه قادر بر آن باشد ووصيت گنگ وكسى كه از نطق
عاجز باشد به اشاره وكنايتى است واگر قادر بر نطق باشد وبنويسد يا اشاره كند
عمل به آن واجب ( 1 ) نيست واگر چه در حال نوشتن أو حاضر باشند دوم قبول كسى كه
وصيت براي أو مىكند خواه به لفظ باشد چون قبلت وخواه به فعل باشد چون تصرف
كردن در آن واين در جائى شرط است كه محصور باشد اما در غير محصور چون فقراى
بني هاشم يا مسجد يا قنطره قبول شرط نيست وبعضي از مجتهدين ( 2 ) گفته اند كه قبول
صحيح نيست مگر بعد از وفات ودر قبول اتصال به ايجاب شرط نيست پس اگر بعد از وفات
واقع شود صحيح است واگر رد كرده باشد وصيت را در حيات موصى آيا بعد از
وفات أو رجوع مىتواند كرد وقبول كرد خلاف است مشهور آنست كه جايز است اما
اگر بعد از وفات وپيش از قبول رد كند باطل است واگر پيش از قبول وبعد از قبض رد كند لغو است به اجماع
واگر بعد از قبول وپيش از قبض رد كند خلاف است واگر پيش از قبول موصى له بميرد وارث را قبول
مىرسد خواه پيش از مردن موصى باشد وخواه بعد از مردن موصى وبعضي از مجتهدين
برآنند كه در اين صورت وصيت باطل است وبعضي گفته اند كه اگر غرض موصى
تعلق به ميت داشته باشد باطل مىشود واگر نه صحيح است وبعضي از مجتهدين برآنند
كه اگر موصى له بعد از موصى بميرد تعلق به وارث أو مىگيرد واگر پيش از أو بميرد
باطل است ودر قبول ورد ورثه موصى له حكم أو دارند واگر موصى له وارث
نداشته باشد راجع به ورثه موصى مىشود وبعضي گفته اند ( 3 ) كه به امام مىرسد سيم آنكه
موصى بالغ باشد چه وصيت طفل صحيح نيست ودر وصيت طفل مميز وطفلى كه ده
سأله باشد خلاف است بعضي از مجتهدين گفته اند كه وصيت كمتر از ده سأله در
أبواب البر صحيح است وبعضي گفته اند كه اگر مرد است وصيت هشت سأله صحيح است
Footnote
( 1 ) عدم وجوب منسوب به مشهور است ولى معلوم نيست صدر دام ظله
( 2 ) اگر مراد بعضي از مجتهدين آنست كه لازم نيست چنين است كه فرموده اند صدر دام ظله العالي
( 3 ) محل تأمل ومحتاج به تفصيل است صدر دام ظله