بسيار باريك ساخته به عسل آميزند و بمالند .
و بسيار باشد كه رب ثوث حامض كفايت كند ، خصوص دموى و صفراوى را .
و شستن دهان به شراب عسل يا به ماء العسل و بعده مجفِّفات مذكوره به كار بستن زود اثر مىدهد .
و هر گاه به تدبير قويتر حاجت افتد اين دواء به عمل آرند : عروق قشور رمان ، جلنار ، سماق هر واحد شش درم ، عفص چار درم ، شب يمانى سوخته دو درم ، جمله باريك ساخته بدارند و بپاشند .
و بسيار باشد كه در قُلاع خفيف آرد جو بريان كه عبارت از پِست است حين خواب كردن بپاشند و بگذارند .
و اگر آن را فرو برد بايد كه مكرر كنند سود دهد .
و ترنجبين سوده به دستور جليل الاثر است .
و باشد كه چون شب ترنجبين را بپاشند وقت صبح نفع ظاهر شود .
و هر گاه از ادويه نفع پديد نيايد و قُلاع دموى بود حجامت كنند و زلو چسپانند و خون حسب حاجت بگيرند .
لذع اللِّثَه
بسيار باشد كه وقت بروز دندان به سبب توجه مادهء گرم يا در وقت ديگر به سبب انصباب بلغم مالح از دِماغ به دندان لذعى پديد آيد و درد كند .
علاجش آن است كه به روغن و موم تكميد كنند .
أورام اللِّثَه
بايد دانست كه در وقت روئيدن دندان مقرر است كه در منبت آنها ورم پديد آيد و درد كند به واسطهء آن كه از نفوذ سنّ در آن محل تفرق اتصال مىافتد و بدان سبب حادث مىشود وجع و ضعف كه موجباند مر قبول مواد را كه اسباب ورم است ، خصوص كه محل مذكور مجاورت دارد به دِماغ و دِماغ اطفال كثير الرطوبة مىباشد و از شأن او است دفع فضول به ناحيهء اين اعضا .
از اينجا است كه در اين هنگام در ناحيهء لحيتين هم ورم بروز مىكند عند ازدياد در اكثر و تشنج نيز .
بالجمله ، هر گاه ورم ظاهر شود ، بايد كه انگشت بر آن نهاده غمز كنند به رفق و تمريخ نمايند به دهنيات كه در انبات اسنان مذكور است .
و به عسل كه مضروب بود به روغن بابونه يا به عسل كه ممزوج بود به عِلْك البُطم .
و فائدهء تمريخ به اين اشيا حصول تليين و تحليل است .
و ايضا تنطيل نمايند بر سر به طبيخ بابونه و شبت تا اعانت دهد بر تليين و تحليل مادهء اعضاى مجاوره .
فائده غمز به رفق تحليل و تلطيف اين مواد مىكند ، به خلاف غمز عنيف و شديد
كه بنا بر احداث وجع زياده مىكند ورم را .
و قطعه ادويه رادعه بر اين اورام ننهند ، بهر آن كه مواد اورام مذكور از دفع دماغ مىباشد و عند استعمال رادع ، خوف است كه مادهء واجب الدفع در دماغ كه عضو رئيس است بماند ، يا باز پس رود از اين طريق به سوى آن و آفت قوى آرد .
و ايضا معلوم است كه مواضع مذكور عصبىاند و اعصاب متضرر مىگردند به تبريد ، خصوص از بارد بالفعل .
و ايضا شك نيست كه رادعات كثيف مىسازد لثه را ، پس مانع مىآيد از نفوذ سنّ در آن و ضرره ظاهر .
و تدبير تسهيل انبات در فوائد كليهء اين مبحث گذشته است ، حسب حاجت به عمل آرند .
ورم الحلق
بايد دانست كه ما بين مرى و دهن بسيار باشد كه ورم عارض شود و چيزى فرو بردن