همان محضر ميرزاى رشتى حاضر مىشود و استفاده مىكند و پس از تحصيل اجازه از ميرزاى رشتى و سايرين به طهران معاودت مىنمايد . شب خروج او از نجف كه در صحن او را به امامت جماعت واداشته بودند و علما و طلّاب نجف با وضع فوقالعاده به او اقتدا نموده بودند ، اين وضع و كيفيت عجيب و غريب سالها در نجف مطرح مذاكره بود . پس از آمدن به طهران ، هنگامى كه پدر او ميرزا زين العابدين وفات كرد ، به امامجمعگى منصوب شد و [ در ] اختلافات مشروطه و استبداد ، به سبب فشارى كه از طرف ملّت واقع شد ، ميرزا ابو القاسم از امامجمعگى منفصل گرديد .
آميرزا ابو القاسم با مظفر الدّين شاه مصاهرت داشت و ثروت بسيارى هم دارا بود . به اين دو سبب مراتب علميّهء او در اواخر ظهورى نداشت . مخصوصا با تغييراتى كه در وضع و لباس خود در اواخر امامجمعگى داده بود ، بلكه پس از چندى سكونت در باغ خارج شهر خود ، معروف به اماميّه كه در محل تفرجگاه دلگشايى بود ، با ترك مراوده كه لازمه عام شد ، ذكر آن به كلّى خاموش گرديد .
قبل از او ميرزا زين العابدين ، پدر دو امامجمعهء سابق ، امامجمعه و امام مسجد شاه و متولّى اوقاف بود . در كتاب مآثر و الآثار اعتماد السلطنه و شجره مخصوصهء اين خانواده ، خاتونآبادىها ، به قلم حاجى ميرزا حسين نايب الصدر ، در مناقب و مفاخر آميرزا زين العابدين غير از آنكه اهل علم و سيادت بوده است ، نوشتهاند كه ابتداى جوانى ، دختر دوست على خان معيّر الممالك ، طراز اوّل متموّلين ايران را ازدواج نموده و پس از آن به افتخار زوجيّت يكى از دخترهاى ناصر الدّين شاه قاجار سرافراز شده است . ميرزا زين العابدين از متموّلين طهران محسوب مىگرديد و در هزار و سيصد و بيست و يك وفات نمود ، پس از شصت سال زندگانى .
قبل از او ميرزا مرتضى صدر العلماء ، عموى ميرزا زين العابدين ، به سبب
رجال و مشاهير اصفهان ( الاصفهان ) ( فارسي ) — صفحة 633
مساهمون: مير سيد على جناب
ص٦٣٣