امامت و فتن و محن و حالات [ حضرت امام ] على عليه السلام ، حالات فاطمه و حسنين و ساير ائمه ، و غيبت و السماء و العالم و طهارت و صلات و زيارت ، الخ .
كه بعضى از آنها را خود جمع و تأليف نموده و پارهء ديگر را بعد از او ، بستگان او جمع و تأليف نمودهاند . - ميرزا عبد الله افندى - و كتب ديگر عربى او كه دوازده فقره است ، عدهء ابيات آنها قريب دويست و هشتاد هزار بيت مىشود ، و كتابهاى فارسى او كه پنجاه و سه فقره است . 176
از رسالههاى پنجاه بيتى و صد بيتى و سيصد و هفتصد و هزار ، تا قريب چهل هزار بيت مىشود . كه اينها هم بالغ بر دويست هزار بيت مىشود . بنابراين مجموع كليهء تأليفات او حدود يك ميليون و دويست هزار بيت مىگردد . عمده آنها متن حديث يا عبارت دعا يا لغت يا ترجمهاند و مقدار كمى بيانات و اقوال مختلفه دارد . با وجود اين بعضى كه مجموع اين تأليفات در نظرشان بزرگ آمده ، نسبت دادهاند كه متصدى نوشتن عناوين مطالب اين كتابها ، خود مجلسى بوده و بيانات ديگر آنها منصوب به كسانى است كه نزد او بودهاند ، مانند سيّد نعمت اللّه جزايرى و ملّا عبد اللّه بحرينى و غيرهما .
ملّا محمّد باقر مجلسى در ضدّيت با ملل متنوعه كه در اصفهان بودند مبالغه داشته ، مثل اينكه : در تاريخ 1098 [ ه ق ] ، سليمان صفوى ، شيخ الاسلامى و امور شرعيه را به عهده او گذاشت و امامجمعه و جماعت بود . در آن تاريخ تجار هندى كه در اصفهان بودند و عمل صرّافى و استقراض و تجارت امتعه ايران با هندوستان را متكفّل بودند و بالاجمال امر تجارت اصفهان كاملا به وجود آنها بود ، معبدى داشتند كه آن را دولتخانه مىناميدند و شكلى را براى توسلات خود در آنجا گذارده بودند - به فارسى اجسامى را كه بشر در موقع توسّل مورد توجه خود قرار مىدهد بت مىنامند و شايد اين كلمه همان بوده است كه در طرف مشرق آسيا معروف است - در سال اول كه متصدّى امور شد درصدد
رجال و مشاهير اصفهان ( الاصفهان ) ( فارسي ) — صفحة 480
مساهمون: مير سيد على جناب
ص٤٨٠