قزوينى معروف به عماد الملك / مير / مير عماد ، خطّاط بزرگ صفوى ( 1024 - 961 ق ) ( ر ك :
خوشنويسى در كتيبههاى اصفهان ، صص 46 - 3 )
شرح
( 308 ) - ر ك : تعليقه ش 125
( 309 ) - السّلطان ظل اللّه : از احاديث متواتر در متون ( براى مثال ر ك : امالى شيخ طوسى ، ص 635 و مشكاة الانوار ، ص 317 و ارشاد القلوب ، ج 1 ، باب 51 ، ص 174 )
( 310 ) - چارپر مار / دوسر افعى سيف الدّوله : افعى شايد مراد ، تفنگ بسيار مزيّن و معروف محمّد ميرزا بوده است كه آن را استاد حسين تفنگساز اصفهانى براى شاهزاده ساخت و در جلا و صافى و جوهردارى و برد گلوله ، به تصديق همه اهلفنّ بر تفنگهاى فرنگى ترجيح داشت . ( تاريخ اصفهان ، هنر و هنرمندان ، ص 372 كه منقول از جغرافياى اصفهان ، ص 108 است ) .
در آن زمان و بعد ، على الرّسم ، شعرا تفنگ را به افعى و مارهاى آتشين و شاهين و غيره تشبيه مىكردند ، از جمله قصايد اديب پيشاورى در وصف جنگهاى گوناگون و از جمله جنگ بين الملل اوّل و تفنگهاى قيصر آلمان و نظائر آن . البتّه در ادبيات افعى ، كنايه از كمان و نوعى كمان نيز هست . ( ر ك :
« افعى قربان » در فرهنگ كنايات ) امّا يكى از معانى چهار پر در ادبيات قديم « نوعى چماق بوده كه سرى آهنين با چهار پره داشته است » ( دهخدا ) معناى ديگر آن نيز « قسمى تير است كه داراى چهار پر بوده » و به نظر نگارنده معناى اخير مرجّح است و با افعى به معناى كمان نيز تناسب دارد و معناى بيت چنين مىشود : به محض اينكه سيف الدّوله تيرى در چلّه كمان بگذارد ( الخ ) .
( 311 ) - تاريخ اين مصراع به حساب جمل 1249 ق است و معلوم مىگردد مقدّمات و ساخت كاخ عشرت از ابتداى حكومت سيف الدّوله در اصفهان حدود چهار سال به طول انجاميده است .
( 312 ) - ر ك : تعليقه 19
( 313 ) - ر ك : تعليقه 96
( 314 ) - تركيبى از آيات شريف يس / 69 و صافات / 36
( 315 ) - شعرا / 224
( 316 ) - براى منابع احوال شهاب ( متوفاى 1291 ق ) ر ك : فرهنگ سخنوران خيامپور و نيز ر ك :
تعليقه 84
( 317 ) - براى احوال آقا محمد حسين قاضى عسكر ( ثاقب ) ر ك : تعليقه 84
( 318 ) - ر ك : تعليقه 46
( 319 ) - براى منابع احوال دريا و پدرش قطره ر ك :
فرهنگ سخنوران ذيل همين عناوين
( 320 ) - براى احوال محمود ميرزا - پسر پانزدهم فتحعلى شاه - ر ك : شرح حال رجال ايران ، مهدى بامداد ، ج 4 ، صص 3 - 51
( 321 ) - ئيلانئيل ؛ به تركى ، سال مار .
( 322 ) - ر ك : تعليقه 280
( 323 ) - ر ك : تعليقه 98