دفتر سوم
مكتوب سى و نهم
بمولانا محمد صادق كشميرى ورود يافته در بيان فرق ميان علم اليقين صوفيه و علم اليقين ارباب معقول
الحمد للّه و سلام على عباده الذين اصطفى - علم اليقين نزد صوفيه عبارت از يقينى است كه باستدلال از اثر به مؤثر حاصل مىشود ، و چون اين معنى اهل نظر و استدلال را نيز ميسر است فرق در ميان علم يقين صوفيه و علم يقين ارباب معقول چه بود و علم يقين صوفيه چرا داخل كشف و شهود باشد و علم اليقين علما بكدام وجه از ضيق نظر و فكر نه برآيد - بايد دانست كه در علم اليقين هر دو طائفه شهود و اثر لازمست تا از آنجا پى به مؤثر برده شود كه غير مشهودست غاية ما فى الباب ارتباطى كه در ميان اثر و مؤثر حاصل است و سبب انتقال است از وجود اثر بوجود مؤثر - در علم اليقين صوفيه آن ارتباط نيز مشهود مكشوفست و در علم اليقين اهل استدلال آن ارتباط نظرى است كه بفكر و دليل محتاج است - پس ناچار انتقال از وجود اثر بوجود مؤثر طائفهء اولى را حدسى بلكه بديهى باشد و طائفه ثانيه را اين انتقال نظرى و فكرى بود - پس يقين طائفهء اولى داخل كشف و شهود باشد ، و يقين طائفهء ثانيه از مضيق استدلال نه برآيد - و اطلاق استدلال در علم يقين صوفيه مبنى بر ظاهر و صورت است كه متضمن انتقال است از اثر به مؤثر و فى الحقيقت كشف و شهود است بخلاف علم اليقين علما كه بحقيقت استدلالى است و چون اين فرق دقيق بر اكثرى پوشيده مانده است ناچار در مرتبهء حيرت ماندهاند و جمعى ازينها از نارسائى خود زبان اعتراض را دراز ساختهاند بر بعضى اعزه كه علم اليقين صوفيه را تفسير باستدلال از اثر به مؤثر كردهاند - كل ذلك لعدم الاطلاع على حقيقة الامر و اللّه يحق الحق و هو يهدى السبيل و السلام على من اتبع الهدى -