است برشته نظم كشيده است ، اين مثنوى را در سال 902 گفته و شماره ابياتش دو هزار و پانصد و شصت بيت ( 2560 ) مىباشد . هنگامى كه مثنوى محمود و اياز را مىسروده سى سال داشته ، تولد فخر الدين على در سال 873 بوده است و آن را بنام امير على شير نوائى به پايان رسانيده است « 1 » .
ولى آقاى جلالى نائينى براى هيچيك از گفتههاى خود مدرك و ماخذ ذكر نفرمودهاند ، در هر حال مثنوى محمود و اياز به اين بيت آغاز مىشود :
اى نام تو گنجنامه راز * بر نام تو خامه گنجپرداز
ابيات زير نيز از آن منظومه است :
چون شعله عشق عالمافروز * سر برزند از دل غمافروز
آن شعله كشد كه جان فروزد * نى جان كه همه جهان بسوزد
سوزد همه رخت زرق و سالوس * نى نام گذارد و نه ناموس
در تعريف سخن فرمايد :
گنج است سخن ز كشور دل * پيدا شده در خزانه گل
گنجى است در و خرد گهرسنج * شمشير زبان كليد آن گنج
وصف سخن از زبان فزونست * در شرح سخن زبان زبونست
انسان صدفيست نازپرور * در وى سخنان چو عقد گوهر
قدر صدف از گهر فزايد * از هر صدف اين گهر نزايد
خوش آن صدفى كه در فشاند * چون ابر بهار در چكاند
آن را كه صدف پر است از در * جا دارد اگر كند تفاخر
هامش
( 1 ) - مقدمه فاضل محترم آقاى جلالى نائينى بر تفسير مواهب عليه .