5 . توماس كارلايل
نويسنده وفيلسوف انگليسى ، در تحليل شخصيت و عظمت تاريخى على ( عليه السلام )
آنچنان قلم فرسائى مىكند كه مطالعه كننده در بادى نظر او را شيفتهء امام مى پندارد او
چنين مىنويسد :
" اما ، على . . . ما را جز اين نمى رسد كه او را دوست بداريم و به او عشق بورزيم . چه او
جوانمردى بس عاليقدر و بزرگ منش بود . از سرچشمه وجدانش ، خير و نيكى
مى جوشيد ، از دلش شعلههاى شور و حماسه زبانه مى زد ، او شجاع تر از شير ژيان بود ،
ولى شجاعتش آميخته با روح لطف و صفا و رحمت ، و سرشار از عواطف رقيق انسانى
و رأفت و نرم دلى بود . . . او در شهر كوفه غافلگير شد ، و با حيله و توطئه به شهادت رسيد ،
شدت عدل او بود كه باعث اين جنايت شد ، چرا كه او هركس را مانند خود عادل
مى پنداشت . هنگامى كه در بستر مرگ افتاده بود ، دربارهء كسى كه بر او زخم شمشير
زده بود ، صحبت شد . پاسخ داد :
" اگر زنده ماندم ، خود مى دانم چه كنم ، ولى اگر در گذشتم اختيار دست شماست . اما
اگر خواستيد قصاص كنيد ، در برابر يك ضربت شمشيرى ، شما هم تنها با يك ضربه
سزايش را بدهيد ، اما اگر اصلا از قصاص در گذريد به تقوى نزديكتر است " . ( 1 )
6 . ولتر
نويسنده ، فيلسوف ، متفكر و نمايشنامه نويس بزرگ فرانسه در قرن هيجدهم ، اثرى
تحقيقى به نام " رساله اى در باره آداب و رسوم ملل گوناگون دارد كه در باره مسائل ملل
مسلمان بويژه در صدر اسلام ، نكات و اشارات توجه انگيز و در خور تأملى دارد . وى در
اين كتاب ، عقيده خود را مبنى بر اين كه خلافت حضرت على ( عليه السلام ) ، مستند بوده ، ابراز
هامش
1 . على والقومية العربية صفحه 1224 .