اين قاريان با مصاحف شهرشان مطابقت نمىكند ، در چنين حالتى به روايت اعتماد مىكنند و رسم را به همانگونه كه نوشته شده رها مىسازند .
از بررسى موارد اختلاف گذشته در هر كدام از كتابهاى : السبعه تأليف ابن مجاهد و التيسير از دانى و النشر از ابن الجزرى ، معلوم مىشود كه قاريان شهرها غالبا در موارد اختلافى ، با رسم مصاحف شهر خودشان موافقت كردهاند و از آنجا كه قرائت بايد از طريق روايت و دريافت باشد ، مثالهاى متعددى به وجود آمده كه در آنها بعضى از قاريان در موارد اختلافى ، با مصاحف شهرهاى خود مخالفت كردهاند و اين شاهد محكمى است كه در مرحله اول اساس در قرائت ، روايت و مشافهه است ، سپس در مرحله دوم موافقت رسم مصحف با قرائتهايى است كه نقل صحيحى دارند . و اگر قرائتى را كه راوى روايت مىكند موافق نشد روايت او را اخذ مىكنند اگر چه مخالف با رسم باشد . ابو طاهر عقيلى گفته است : « رسم مصحف مطابق با قرائت شهرى كه مصحف به آنجا فرستاده شده نوشته نشده است تا تابع آنها باشد و مرجع چيزهايى كه به مصحف يك شهر نسبت داده شده ، نيز روايت مسلسل است كه گاهى قرائت با مصحف موافق است كه غالبا چنين است و گاهى مختلف است و عيبى ندارد » « 1 » .
از جمله مثالهايى كه اين مطلب را توضيح مىدهد اين است كه در سوره يونس ( 10 / 22 ) در مصاحف شام ( ينشركم ) و در بقيه مصاحف ( يسيركم ) « 2 » نوشته شده است و ابن عامر و ابو جعفر مدنى ( ينشركم ) خواندهاند . « 3 » بنابراين ابن عامر با مصحف شهر خود موافق است ولى ابو جعفر با مصحف شهر خود موافق نيست . و نيز در مصحف كوفه در سوره يس ( 36 / 35 ) « و ما عملت ايديهم » نوشته شده و بعد از تاء ، هاء نيامده ولى در ساير مصاحف ( و ما عملته ) با هاء آمده « 4 » و اين در حالى است كه حمزه و كسايى و خلف و ابوبكر به نقل از عاصم ( عملت ) خواندهاند و حفص به نقل از عاصم مانند ساير قراء ( و ما
هامش
( 1 ) مختصر ما رسم فى المصحف الشريف ، لوح 23 .
( 2 ) بنگريد به : ابو عبيد : فضائل القرآن ، لوح 45 و ابن ابى داود : ص 46 و مهدوى : ص 119 و دانى : المقنع ، ص 104 .
( 3 ) ابن الجزرى : النشر ، ج 2 ، ص 282 .
( 4 ) دانى : المقنع ، ص 106 .