قرآن بود كه نازل گرديد . « 1 » و برخى از آن آياتى بود كه در حجّة الوداع « 2 » نازل شد .
و در الدرّ المنثور از محمّد بن كعب قرظى نقل كرده كه گويد : سورهء مائده بر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در حجّة الوداع در ميان مكّه و مدينه نازل شد در حالى كه آن حضرت سوار شترش بود ، و روايت نموده كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله سورهء مائده را در حجّة الوداع قرائت فرمود و گفت : اى مردم ! به درستى كه سورهء مائده آخرين سورهاى است كه نازل شده ، پس حلال آن را حلال و حرام آن را حرام بدانيد . « 3 »
و بعد از همه اين مطالب ، آيا خليفه نمىدانست كه شرابخوارى از بزرگترين گناهان كبيره است چنانچه خبر مىدهد حاكم از سالم بن عبد اللّه كه گويد : ابو بكر و عمر و عدهاى از مردم بعد از رحلت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نشستند و بزرگترين گناهان كبيره را بازگو كردند . نزد ايشان علمى و دانشى دربارهء آن نبود . پس مرا به سوى عبد اللّه بن عمر فرستادند و از او سؤال كردم . او مرا خبر داد كه بزرگترين كبائر ميگسارى و شرابخوارى است . پس پيش ايشان آمدم و آنها را خبر دادم و ايشان اين را منكر شدند ، پس همگى از جا پريده و به خانهء او آمدند پس او به ايشان خبر داد كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود : به درستى كه پادشاهى از پادشاهان بنى اسرائيل مردى را گرفت و او را مخيّر ساخت بين اينكه يا شراب بخورد يا بىگناهى را بكشد يا زنا كند يا گوشت خوك بخورد يا كشته شد ؛ پس شراب را اختيار كرد و چون شراب نوشيد و مست شد هرچه از او خواستند انجام داد . « 4 »
و براى اعتياد او به مشروبات ، از اوّل مدت طولانى تا نزول آيه سورهء مائده در حجّة الوداع به ميگسارى و شرابخوارى سخت مشغول شد . بعد از نزول اين بيم و تهديد و بعد از قولش : انتهينا انتهينا بود كه مىگفت : به درستى كه ما مىنوشيم اين شراب تيز و تند را براى آنكه آن گوشتهاى شتر را در شكم و معده ما - كه ما را اذيت مىكند - قطع كند .
هامش
( 1 ) . المستدرك ، حاكم : 2 / 311 ؛ جامع ، ترمذى : 2 / 178 ؛ الدرّ المنثور : 2 / 252 به نقل از احمد و ترمذى و حاكم ابن مرديه و بيهقى و سعيد بن منصور و ابن منذر .
( 2 ) . تفسير ، قرطبى : 6 / 30 ؛ ارشاد السارى : 7 / 95 .
( 3 ) . الدر المنثور : 2 / 252 ؛ تفسير ، قرطبى : 6 / 31 .
( 4 ) . المستدرك ، حاكم : 4 / 147 ؛ الترغيب و الترهيب : 3 / 105 ؛ الدرّ المنثور : 2 / 323 .