پس براى هر يك مدبرى است شفيع و واسطه بين او و خداى تعالى و ما آن مدبرها را مىپرستيم ، و چون خود آنها را نمىبينيم به دست خود بتهايى كه از نظر قيافه نمايشگر صفات آن مدبرها باشد مىتراشيم و آنها را عبادت مىكنيم تا رب و مدبرهايى كه اين بتها سنبل آنهايند ما را به درگاه خدا نزديك سازند .
و كوتاه سخن ، منطق مشركين اين است كه منتهى شدن تدبيرهاى مختلف به مدبرهاى گوناگون ايجاب مىكند كه غير خداى تعالى ارباب گوناگون بسيارى وجود داشته باشد .
و آيه شريفه اين حجت مشركين را از اين راه رد مىكند كه همه تدبيرهاى مختلف به خداى تعالى منتهى مىشود ، ( و به جاى اينكه وجود اين تدبيرها دلالت كند بر وجود مدبرهاى مختلف ، بر عكس ) دلالت مىكند بر وحدت مدبر ، و اينكه رب همه چيزها و مدبر كل جهان خداى سبحان است ، ( چون وجود مدبرهاى مختلف باعث اختلال تدبير همه آنها و در آخر انهدام نظام عالم است ) . پس ، آيه شريفه مشركين را خطاب مىكند به اينكه خود شما اعتراف داريد به اينكه آنچه از تدبير كه مختص به عالم انسانى است و آنچه از تدبير كه عمومى است ، هم عالم شما انسانها را شامل است و هم كل جهان را و بالآخره منتهى به خداى سبحان است ، پس بايد قبول كنيد كه مدبر امر شما و امر كل جهان نيز همو است ، پس هيچ ربى سواى او وجود ندارد .
خداى تعالى در اين احتجاج نخست به تدابير خاص عالم انسانى اشاره نموده و فرموده :
* ( « قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّماءِ وَالأَرْضِ » ) * و آن گاه به شمردن تدابير عمومى و عالمى ختم نموده ، مىفرمايد : * ( « وَمَنْ يُدَبِّرُ الأَمْرَ » ) * . و از ظاهر سياق بر مىآيد كه منظور از جمله * ( « أَمَّنْ يَمْلِكُ السَّمْعَ وَالأَبْصارَ وَمَنْ يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ » ) * ، تدبير خاص به عالم انسانى باشد كه در اين صورت مقصود مالكيت سمع و ابصارى خواهد بود كه افراد انسان داراى آنند . و همچنين مقصود از اخراج زنده ، اخراج انسان زنده از انسان مرده و به عكس خواهد بود ، و ما قبلا بيان كرديم كه حيات مخصوص به انسان عبارت است از اينكه انسان ، داراى نعمت عقل و دين باشد ، پس منظور از اخراج انسان زنده از مرده و به عكس اين است كه خداى تعالى از انسانى بى عقل و دين انسانى داراى عقل و دين و داراى سعادت انسانيت خارج مىكند ، و به عكس از انسانى داراى سعادت انسانيت انسانى خارج مىسازد كه فاقد آن است .
بنا بر اين خداى سبحان در اين آيه ، حجت بر توحيد خدا در ربوبيت را به رسول گرامى خود تلقين مىكند و دستور مىدهد كه به صورت سؤال به مشركين بگويد : « * ( مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّماءِ وَالأَرْضِ ) * - كيست كه شما را از آسمان و زمين روزى مىدهد » از آسمان ( در تحت نظامى