در اينجا دو نكته باقى مىماند كه تذكرش لازم است : يكى اينكه در ميان همه آيات تحدى در هيچيك به جز آيه مورد بحث نيامده بود كه اگر مىگوييد : قرآن افتراء به خدا است شما هم اين افتراء را بزنيد ، تنها در آيه مورد بحث است كه فرموده : * ( « فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِه مُفْتَرَياتٍ » ) * و شايد وجهش اين بوده باشد كه نوع عنايتى كه در اين آيه هست در ساير آيات تحدى نيست ، و نوع عنايتى كه در آنها هست در اين آيه نيست . عنايت در ساير آيات تحدى در اين بود كه اثبات كند منكرين قرآن نمىتوانند مثل قرآن و يا مثل سوره اى از قرآن را بياورند ، زيرا قرآن مشتمل بر جهاتى است كه قدرت بشرى متعلق به آن نمىشود ، و جز خداى تعالى كسى نمىتواند آن جهات را در كلام خود بگنجاند ، و به همين جهت كلام در آن آيات بطور مطلق آمده است . ولى در آيه مورد بحث به قرينه اينكه به دنبالش جمله * ( « فَإِلَّمْ يَسْتَجِيبُوا لَكُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّما أُنْزِلَ بِعِلْمِ اللَّه » ) * آمده دلالت دارد بر اينكه تحدى در آن ، به اين جهت است كه قرآن متضمن علمى است كه آن علم مختص به خداى تعالى است ، و غير از خداى تعالى كسى راهى به آن علم ندارد ، و اين خصيصه ذاتا چيزى نيست كه بتوان احتمال افتراء در آن داد ، يعنى ذاتا افتراء پذير نيست ، و بنا بر اين كانه فرموده : اين قرآن ذاتا طورى است كه افتراء پذير نيست ، ممكن نيست كسى آن را خود ساخته و به دروغ به خدا نسبت داده باشد ، براى اينكه متضمن امورى از علم الهى است كه غير خداى تعالى كسى به آن راه ندارد ، و اگر در اين معنا شك داريد ده سوره مثل آن بياوريد و به خدا افتراء بزنيد ، و در اين كار به هر كس دست يافتيد از او كمك بگيريد ، و اگر نتوانستيد بدانيد كه پس اين قرآن به علم مخصوص خدا نازل شده - دقت بفرماييد .
نكته دوم اينكه ببينيم معناى تحدى به مثل در آنجا كه فرمود : « بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ » و يا « بِحَدِيثٍ مِثْلِه » و يا « بِسُورَةٍ مِثْلِه » و يا * ( « بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِه » ) * چيست ؟ وجه ظاهر در آن ، اين است كه وقتى كلامى به ادعاى مدعيش آيت و معجزه باشد ، اگر كسى بتواند مثل آن را بياورد توانسته است ادعاى آن مدعى را باطل كند و در ابطال آن به بيش از آوردن مثل آن نيازى ندارد ، و لازم نيست كه كلامى بهتر از آن از حيث صفات و خواص بياورد .
ولى بعضيها به مساله آوردن مثل ، اشكال كرده ، و گفتهاند و يا ممكن است بگويند :
صرف اينكه كسى نتواند مثل آن كلام را بياورد دلالت ندارد بر اينكه آن كلام معجزه است ، و مستند به رسول خدا ( ص ) نيست ، براى اينكه صفات كمالى در نوع بشر پيدا مىشود : يكى بليغ ، يكى نويسنده ، ديگرى شجاع ، و آن ديگرى سخى ، و افراد ديگر داراى