براى اظهار شدت ناراحتى است كه از ترك سجده و مخالفت امر خداوند احساس مىكند و ندامت و حسرت بر گذشته است . البته هنگام نقل گفتار شيطان قاعدتا بايد گفته شود يا ويلى زيرا شيطان در موقع سجده انسان كه ناراحت مىشود خواستار مرگ خودش مىشود و بايد گفت يا ويلى كه نقل قول شيطان است ولى اينكه بجاى يا ويلى يا ويله گفته شد و ضمير غائب به كار رفته بعنوان بيان معنى و حقيقت است يعنى شيطان مرگش را و نابودى خودش را صدا زده و خواستار مىشود و از نقل قول و لفظ شيطان ( يا ويلى ) عدول نموده و آن تعبير را نميكند براى اينكه مبادا توهم شود كه ناقل قول مرگ خودش را خواستار شده و لذا ميگويد يا ويلهاى ويل و مرگ او ( شيطان ) تمام شد حرف نهايه نووى گفته اين چنين تعبير از آداب و رسوم سخن گفتن است كه هنگامى كه انسان گفتار و قول بد و ناراحتكنندهاى را از كسى بازگو مىكند ناقل بايد تعبير كند كه از ارتباط و انتساب به خود مصون باشد و لذا به صورت ضمير غائب تعبير مىكند تا از هر گونه توهم انتساب آن بدى به خودش محفوظ بماند و بعضى گفتهاند ضمير يا ويله مربوط به شخص سجدهكننده است كه شيطان از اثر كينه و حسد در حق آن شخص نفرين مىكند و عذاب و ويل برايش ميخواهد يا اينكه اين جمله يا ويله معترضه و از كلام خود امام است كه در اثناء مطلب حضرت در حق شيطان نفرين مىكند و ضمير راجع بابليس است كه البته اين دو احتمال ضعيف و بعيد است . و بنا بر معناى اولى كه قبلا گفته شد و صحيح بود احتمال دارد كه منادى ويل نباشد و مخدوف باشد مثل اينكه گفته مىشود ألا يا اسجدوا به اين ترتيب كه يا ويله يعنى يا قوم ( كه قوم منادى باشد ) احضروا ويلى اى مردم بيائيد عذاب مرا نبينند .
9 - كافى محمد بن يحيى . . . از ابى زياد كه گفت خدمت حضرت صادق عليه السّلام بودم كه عيسى بن عبد اللَّه قمى وارد شد
فرحب بو قرب مجلسه ثمّ قال يا عيسى بن عبد اللَّه ليس منّا و لا كرامة له من كان في مصر فيه مائة الف او يزيدون و كان في ذلك المصر احد اورع منه .
حضرت ترحيب فرمود و جا باز كرد براى عيسى و نزديك كرد او را به خود سپس فرمود اى عيسى از ما نيست آن شيعهاى كه در شهرى باشد كه در آن شهر صد هزار نفر يا بيشتر باشد و در ميان آنان كسى كه با ورع و پرهيزگارتر از شيعه باشد پيدا شود چنين شيعهاى از ما نيست و ارزش و احترامى ندارد ( يعنى اگر در شهر صد هزار نفرى يا بيشتر شيعيان ما زندگى و سكوت داشته باشند بايد چنان متدين و با تقوى باشند كه از تمام اين جمعيت مخالفان بهتر و پرهيزگارتر باشند ) .
بيان جوهرى گفته رحب بضم راء به معناى سعه و فراخى و گشايش است و ميگويند
بحار الأنوار (ج67 و 68) (فارسى) — صفحة 305
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٣٠٥