در مورد كلمهء « رحمان » درست است ، اعم از اين كه هيئت تركيبى آن در مبالغه استعمال شود يا نه ، زيرا كلمهء « الرّحمن » در تمام موارد به طور مطلق و بدون قيد استعمال شده است و اين نوع استعمال ، حاكى از عموميت ، وسعت و كليت مفهوم آن است و دلالت دارد بر اين كه رحمت او به تمام موجودات احاطه دارد ، به همين جهت است كه در هيچ مورد ديده نشده است كه گفته شود :
« انّ اللّه بالنّاس او بالمؤمنين لرحمن » : خداوند به مردم يا به مؤمنان رحمكننده است ، يعنى هرگز كلمهء « رحمان » را در مقام استعمال با ناس يا مؤمنين و يا با هر كلمه و قيد ديگرى محدود و مقيّد نمىكنند ، ولى در كلمهء « رحيم » اين گونه استعمال شايع است كه مىگويند : « انّ اللّه بالنّاس او بالمؤمنين لرحيم » .
و كلمه « رحمان » بمانند لقب است براى خداوند و در غير خدا به كار نمىرود و از اينجا است كه مىبينيم در بعضى از آيات مستقلا و بدون اتّكا به كلمه ديگر در ذات اقدس خداوند به كار رفته است ، مانند :
قالُوا ما أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنا وَ ما أَنْزَلَ الرَّحْمنُ مِنْ شَيْءٍ .
« 1 » گفتند : شما هم به مانند ما بشرى بيش نيستيد ، [ خداوند ] چيزى براى شما نفرستاده است .
إِنْ يُرِدْنِ الرَّحْمنُ بِضُرٍّ لا تُغْنِ عَنِّي شَفاعَتُهُمْ شَيْئاً وَ لا يُنْقِذُونِ .
« 2 » اگر [ خداوند ] رحمان بخواهد ضررى به من برساند ، شفاعت آنان كمترين سودى به حال من نمىبخشد و نجاتم نمىدهند .
هذا ما وَعَدَ الرَّحْمنُ وَ صَدَقَ الْمُرْسَلُونَ .
« 3 » اين همان است كه [ خداوند ] رحمان وعده داده است و پيامبران او راست گفتند .
ما تَرى فِي خَلْقِ الرَّحْمنِ مِنْ تَفاوُتٍ .
« 4 » در آفرينش [ خداى ] رحمان تفاوتى نخواهى ديد .
( 1 ) - باز از دلايلى كه گفتار ما را در مورد لقب بودن « رحمان » نسبت به خدا تأييد مىكند ، اين آيه است :
هامش
( 1 ) يس / 15 .
( 2 ) يس / 23 .
( 3 ) يس / 52 .
( 4 ) ملك / 3 .