پدرم اقتدا مىنمودم و پدرم نيز مىگفت كه من هميشه در نماز انس حضور مىيافتم و او هم اظهار مىداشت كه من هميشه در نماز رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) شركت مىجستم و همهء آنان در نمازشان « بسم الله » را در سر هر سوره كه در نماز تلاوت مىشد ، بلند مىخواندند .
حاكم مىگويد : راويان اين حديث تماماً مورد اعتبار و موثقند . « 1 »
ابو نعامه از انس نقل مىكند كه رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) و ابوبكر و عمر هيچيك از آنان « بسم الله » را بلند نمىخواندند . « 2 »
نگارنده
از همه اين روايات چنين بر مىآيد كه رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) در نمازهاى خود « بسم الله » را تلاوت مىكرده است . بنابراين ، روايت انس - كه مىگويد : پيامبر « بسم الله » را با سورههاى قرآن نمىخواند و عدهاى نيز آن را دستاويز قرار دادهاند كه « بسمالله » جزو قرآن نيست - بايد معنى ديگرى داشته باشد و شايد منظور از عدم تلاوت « بسم الله » در اين روايت ، تلاوت جهرى بوده باشد ، يعنى رسول خدا ( صلى
الله عليه و آله و سلم ) « بسم الله » را به طور بلند تلاوت نمىكرده است .
و شاهد اين معنى همان روايت اخير است كه آن نيز از خود انس مىباشد و در آن روايت ، انس مىگويد كه رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) « بسم الله » را با صداى بلند نمىخواند .
گواه ديگر اينكه انس در روايات مورد بحث نيز صريحاً نمىگويد كه رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) « بسم الله » را در نماز نمىخواند بلكه مىگويد : من از رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) نشنيدم كه « بسم الله » را با صداى بلند بخوانند و روايت ديگر مىگويد : رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) براى
هامش
( 1 ) . مستدرك 1 / 234 - 233
( 2 ) . سنن بيهقى 2 / 542 .