هم مانند مشركان مشمول كلمهء جهاد بودند و رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) مأموريت داشت كه با آنان نيز بجنگند ، بدين گونه كه نخست آنان را به سوى خدا و به توحيد و يكتاپرستى دعوت كنند و اگر دعوت را نپذيرفتند آن گاه با آنان جنگ و جهاد كنند ولى جهاد با اهل كتاب جايز نبود مگر در چند مورد ، ى كى اينكه : آنان ابتدا اقدام به جنگ با مسلمانان بكنند ، چنانكه قرآن مجيد مىفرمايد :
« وَ قَاتِلُوا فِى سَبِيلِ اللّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَ لَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ » . ( بقره / 190 )
« و در راه خدا با كسانى كه با شما مىجنگند ، بجنگيد و از حد تجاوز نكنيد چون كه خدا تجاوزكاران را دوست نمىدارد . »
دومين موردى كه با اهل كتاب بايد جنگيد در صورتى است كه : آنان ، در ميان مسلمانان فتنه و اختلاف بيندازند ، به طورى كه قرآن مىگويد :
« وَ الْفِتْنَهءُ أَشَدُّ مِنَ القَتْلِ » . ( بقره / 191 )
« فتنه و اختلافبرانگيزى برتر از آدم كشى و قتل است . »
سومين مورد جنگ با اهل كتاب آنجاست كه : آنان از دادن جزيه مورد قرار داد با مسلمانان ، خوددارى كنند چنان كه خداوند در آيهء مورد بحث مىفرمايد : « با آنان بجنگيد تا جزيه را با دست خود بپردازند » .
حكم جهاد با اهل كتاب به همين سه مورد اختصاص داشت ، در غير اين موارد كه علت خاصى براى جنگ با اهل كتاب وجود نداشت ، تنها به صرف كافر بودن آنها جهاد با آنان تشريع و تجويز نشده بود كه بعداً با اين آيهء شريفه نسخ شود .
بنابراين در ميان اين دو آيه هيچ گونه رابطهء ناسخ و منسوخ بودن وجود ندارد و حكمى در اين مورد نسخ نگرديده است و حكم هر دو آيه به جاى خود ثابت و پا برجاست و يكى مبين و مفسر آن ديگريست و مفهوم اين دو آيه اين است كه : با اهل كتاب بايد مسالمت نمود و نبايد با آنان جنگيد ( به مقتضاى آيه اول ) مگر در
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 491
مساهمون: السيد الخوئي
ص٤٩١