[ در آغاز پيامبرى ] ندا داده بود ، با آن سخن نگفته بود . از اين روى ، موسى به خدا عرض كرد : خدايا ، آيا اين همان صداى توست كه پيشتر با آن با من سخن گفتهاى ؟ خداى حكيم پاسخ داد : اى موسى ، من با توان هزار زبان با تو سخن گفتم و مرا توان تمامى زبانهاست و من از اين نيز تواناترم . هنگامى كه موسى به نزد بنىاسرائيل بازگشت ، به او گفتند : سخن گفتن خداى رحمان را براى ما وصف كن . موسى گفت : سبحان اللَّه ! هرگز نمىتوانم .
گفتند : سخن گفتن او را به چيزى تشبيه كن . گفت : آيا صداى آذرخشهاى كشنده را شنيدهايد ؟ سخن گفتنش به آن مىماند .
ابن جوزى دربارهء اين حديث مىگويد : اين حديث صحيح نيست و « فضل » راوى متروكى است .
سيوطى پاسخ مىدهد : داورى وى بر ساختگى بودن حديث ، محلّ ترديد است ؛ چرا كه « فضل » به دروغگويى متّهم نيست و بالاترين خردهاى كه بر او گرفتهاند ، قَدَرى بودنش است . ضمناً ، فضل از كسانى است كه ابن ماجه از ايشان حديث نقل كرده است . امّا اين حديث را بزّار هم در مسندش به نقل سليمان بن موسى از على بن عاصم ، روايت كرده است . بيهقى - همو كه عهد كرده در نوشتههايش حديثى را كه مىداند ساختگى است ، نقل نكند - نيز آن را در كتاب « الأسماء و الصفات » آورده است . ابوحاتم نيز در تفسيرش - كه بر خود لازم دانسته صحيحترين احاديث را در آن گردآورد - اين حديث را نقل كرده است ؛ و بىگمان ، وى هيچ حديث ساختگىاى را در اين كتاب ، جاى نداده است . « 1 »
شيخ رحمةاللَّه سندى در « مختصر تنزيه الشريعة » دربارهء حديثى كه نسبت ساختگى بودن به آن دادهاند ( حديث دربردارندهء پرسش عثمان از كليدهاى آسمانها و زمين است ) مىنويسد : اين حديث را بيهقى در « الأسماء و الصفات » آورده و او كسى است كه عهد بسته در نوشتههايش حديثى را كه مىداند ساختگى
هامش
( 1 ) . اللّآلى المصنوعه 1 / 12 ، كتاب التوحيد .