سكوتش را حمد قرار مىدهيم و اين نظير گفتار آن حضرت است كه فرمود : گرچه نمازش اندك باشد و نزديك به اين گفتار گفتار آن حضرت است كه دعا با نيكوكارى بسان نمك در طعام است پس كم دعا با افعال خير كافى است .
تقوى
و خبر داد ( 80 ) دعا و ذكر بسيار با عدم اجتناب از نواهى الهى سودى نمىبخشد . چنان كه در گفتار آن حضرت آمده است كه داستان كسى كه دعا مىنمايد ولى عمل نمىكند مثل كسى است كه بىچله كمان تير بياندازد . دعا با خوردن حرام مثل بنا بر روى آب است . و در وحى قديم آمده است : عمل با غذاى حرام مثل آب الك كردن است . و فرمود : بدان كه اگر نماز بگذارى تا مثل كمان منحنى شوى و سكوت نمايى تا مثل ميخ گردى سودى ندارد . مگر آنكه تقوايى داشته باشى كه شما را از مناهى الهى باز دارد . و فرمود : اصل دين ورع است ورع پيشه كن از عابدترين بندگانى و اهتمام به تقوا بايد بيشتر از اهتمام به عمل بدون تقوا باشد ، زيرا عملى كه با تقوى توام باشد هرگز كم نيست و چطور مىتوان عمل با تقوى را كم شمرد در صورتى كه خداى تعالى قبولش مىكند ، زيرا خداى فرمود :
إِنَّما يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ
« 1 » ( 81 ) پس تقوى مدار قبولى عمل است . بدان كه از امام جعفر صادق از تفسير تقوى پرسيدند ؟ فرمود : تقوى آن است كه خداى تعالى تو را در موردى كه امر كند غايب نبيند و در موردى كه نهى كرده است حاضر نبيند .
اين گفتار عينا گفتار آن حضرت در ابتداى باب است كه فرمود : امّا به هنگام حلال و حرام ياد خدا كند ، اگر طاعت است آن را بياورد و اگر معصيت است از آن دست بكشد و اين حدّ تقوى است و اين ذخيره براى پيمودن راه بهشت كافى است ، بلكه سپر نگهدارى از مهالك دنيا و آخرت است و تقواست كه هر زبانى ثناگوى آن و شرافت هر انسانى بدان است . و قرآن از مدح آن پر است و در شرافت آن اين گفتار حق كافى است .
وَ لَقَدْ وَصَّيْنَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَ إِيَّاكُمْ أَنِ اتَّقُوا اللَّهَ
« 2 » .
و اگر در عالم خصلتى كه براى بندگان ، بهترين خصلت باشد و به از همه اعمال ، خيرات را براى او جمع كند و گرانمايهتر از همه باشد و سزاوار ترس و رواكننده حاجت باشد ، اگر بهتر از اين خصلت يعنى تقوى پيدا مىشد خداى به حكمت و رحمت خود آن را به بندگانش وصيت
هامش
( 1 ) . 5 / مائده ، 27 .
( 2 ) . 4 / نساء ، 131 .