پروردگارش مىلرزيد و وقتى ياد بهشت و جهنم مىكرد بسان مار گزيده به خود مىپيچيد و از خداى بهشت را مىخواست و از جهنم استعاذه مىكرد . عايشه گفت : رسول خدا ( ص ) با ما گفتگو مىكرد و ما با او گفتگو مىكرديم وقتى به هنگام نماز مىشد مثل اينكه ما را نمىشناخت و ما او را نمىشناختيم و اگر اين حالت مقربان و انبياء و رسولان و شاهدان حق بر مردم است پس حال ناقصان و گناهگاران بايد چگونه باشد .
فصل ( 2 ) و از شروط دعا آن است كه چيز حرامى را از خدا نخواهد و در مورد قطع رحم سؤال نكند و دعايش مشتمل بر كم حيايى و اسائه ادب نباشد .
مفسرين در تفسير گفتار حق تعالى كه فرمود :
ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً
« 1 » خداى را بازارى و آهسته بخوانيد گفتند : يعنى با خشوع و ذلت در خفا از خدا بخواهيد . و در تفسير
إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ
« 2 » : خدا تجاوزكاران را دوست نمىدارد . گفتند : يعنى از اندازه و قدر خويش در دعا تجاوز نكند مثلا در دعاى خويش منازل انبيا را بخواهد . امير المؤمنين - عليه السلام - فرمود : اى دعاكننده از خداى چيزى را كه امكان ندارد و حلال نيست سؤال نكن ! و فرمود : هر كس بيش از اندازه خود سؤال كند مستحق محروميت است .
و از شروط و آداب دعا پاكيزگى شكم با روزه گرفتن و گرسنگى و تجديد توبه است . و از پيامبر ( ص ) روايت شده : هر كس غذاى حلالى بخورد ، خداى تعالى تا چهل روز قلبش را نورانى مىكند . ( 36 ) و فرمود : خداى تعالى فرشتهاى دارد كه هر شب بر بالاى بيت المقدس فرياد بر مىدارد هر كس غذاى حرامى را بخورد خداى تعالى صرف و عدل يعنى نافله و فريضهاش را قبول نمىكند . و فرمود : اگر نماز بخوانيد به طورى كه به صورت چوب خشك گرديد و روزه بگيريد تا پشتتان دو تا گردد خداى تعالى از شما قبول نمىكند ، مگر آنكه تقوايى باز دارنده داشته باشيد . و از آن حضرت روايت شده است : عبادت با غذاى حرام مثل بنا بر روى ماسه است . و گفته شده است : مثل بنا بر روى آب ساختن است . و فرمود : دعا با نيكى مثل نمك در طعام است .
بدان كه بعضى از اين شروط همانطور كه در ابتداى دعا نياز است استمرار و دوام آن بعد از دعا
هامش
( 1 ) . 7 / اعراف ، 53 .
( 2 ) . 7 / اعراف ، 53 .