لَكُمُ اللَّيْلَ وَالنَّهارَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومُ مُسَخَّراتٌ بِأَمْرِهِ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
» « 1 » ، وقالَ : «
هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ ثُمَّ لِتَكُونُوا شُيُوخاً وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى مِنْ قَبْلُ وَلِتَبْلُغُوا أَجَلًا مُسَمًّى وَلَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ
» « 2 » ، وقالَ : إنّ في اخْتِلافِ اللَّيْلِ والنَّهارِ وما أنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِن رِزْقٍ فأحْيا بِهِ الأرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وتَصْريفِ الرِّياحِ (
وَالسَّحابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّماءِ وَالْأَرْضِ
) لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلونَ « 3 » ، وقالَ : «
يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْآياتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ
» « 4 » ، وقالَ : «
وَجَنَّاتٌ مِنْ أَعْنابٍ وَزَرْعٌ وَنَخِيلٌ صِنْوانٌ وَغَيْرُ صِنْوانٍ يُسْقى بِماءٍ واحِدٍ وَنُفَضِّلُ بَعْضَها عَلى بَعْضٍ فِي الْأُكُلِ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
» « 5 » ، وقال : «
وَمِنْ آياتِهِ يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفاً وَطَمَعاً وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّماءِ ماءً فَيُحْيِي بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها إِنَّ
شرح
گردانيد وستارگان به فرمان أو رام شدهاند .
مسلّماً در اين [ پديدهها ] براي مردمى كه تعقّل مىكنند نشانهاى است » وفرمود : « أو كسى است كه شما را از خاكى بيافريد وسپس از نطفهاى وآنگاه از لختهء خونى وزان پس شما را [ به صورت ] كودكى بيرون مىآورد تا به كمال قوّت خود برسيد وتا سالمند شويد وبرخى از شما [ اين سير را نمىپويد و ] مرگ پيشرَس مىيابد وتا [ سرانجام ] به مدّتى كه مقرّر است برسيد واميد كه تعقّل ورزيد » وفرمود : همانا در گردش شب وروز در آنچه از روزى كه خدا از آسمان فرو فرستاد وبدان وسيله زمين مرده را حيات بخشيد ودر جابهجا كردن بادها ( ابر رامشدهاى كه ميان آسمان وزمين است ) قطعاً نشانههايى است براي كساني كه مىانديشند « 1 » وفرمود : « زمين را پس از مردنش زنده مىكند . ما اين نشانهها را براي شما توضيح مىدهيم شايد كه بينديشيد » وفرمود : « وباغهايى از انگور وكشتزارها ودرختان خرما ، چه از يك ريشه وچه از غير يك ريشه ، كه با يك آب سيراب مىگردند و [ با اين همه ] برخى از آنها را بر برخى ديگر برترى مىدهيم . بىگمان در اين [ پديدهها نيز ] براي مردمى كه تعقّل مىكنند نشانههايى است » وفرمود : « واز نشانههاى أو [ اين است كه ] آذرخش را براي شما بيمآور واميدبخش مىنماياند واز آسمان بهتدريج آبى فرو مىفرستد كه به وسيلهء آن زمين را پس از مرگش زنده مىگرداند . در اين [ امر ]( 1 ) . اين قسمت مضمون آيهء پنجم سورهء جاثيه است نه عينعبارت آن .
هامش
( 1 ) . النحل : 12 .
( 2 ) . غافر : 67 .
( 3 ) . المضمون مأخوذ من الآية الخامسة من سورة الجاثيةلالفظها .
( 4 ) . الحديد : 17 .
( 5 ) . الرعد : 4 .