حَكَمَةٌ « 1 » بِيَدِ مَلَكٍ ، فإذا تَواضَعَ قِيلَ للمَلَكِ :
ارفَعْ حَكَمَتَهُ ، وإذا تَكبَّرَ قِيلَ للمَلَكِ : ضَعْ حَكَمَتَهُ . « 2 »
21864 عنه صلى الله عليه وآله : مَن تَواضَعَ للَّهِ رَفَعَهُ اللَّهُ ، فهُو في نَفسِهِ ضَعيفٌ وفي أعيُنِ النّاسِ عَظيمٌ ، ومَن تَكبَّرَ وَضَعَهُ اللَّهُ ، فهُو في أعيُنِ النّاسِ صَغيرٌ وفي نَفسِهِ كَبيرٌ ؛ حتّى لَهُو أهوَنُ علَيهِم مِن كَلبٍ أو خِنْزيرٍ . « 3 »
21865 الإمامُ عليٌّ عليه السلام : ما مِن أحَدٍ مِن وُلدِ آدَمَ إلّا وناصِيَتُهُ بِيَدِ مَلَكٍ ، فإن تَكَبَّرَ جَذَبَهُ بناصِيَتِهِ إلَى الأرضِ وقالَ لَهُ : تَواضَعْ وَضَعَكَ اللَّهُ ! وإن تَواضَعَ جَذَبَهُ بناصِيَتِهِ ثُمَّ قالَ لَهُ : ارفَعْ رأسَكَ رَفَعَكَ اللَّهُ ، ولا وَضَعَكَ - بتَواضُعِكَ - اللَّهُ . « 4 »
21866 عنه عليه السلام : اتَّضِعْ تَرتَفِعْ . « 5 »
21867 عنه عليه السلام : إذا تَفَقَّهَ الرَّفيعُ تَواضَعَ . « 6 »
21868 عنه عليه السلام : التَّواضُعُ يَرفَعُ ، التَّكبُّرُ يَضَعُ . « 7 »
شرح
اينكه در سر أو دهنهاى است كه در دست فرشتهاى قرار دارد . هرگاه فروتنى كند ، به آن فرشته گفته مىشود : دهنهاش را بالا بَر وهرگاه بزرگى فروشد ، به فرشته گفته شود : دهنهاش را پايين كش .
21864 پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : هر كه براي خدا فروتنى كند ، خداوند أو را بالا برد . پس أو در نظر خودش ناچيز باشد ودر چشم مردم بزرگ . وهر كه بزرگى فروشد ، خداوند أو را پست گرداند . پس أو در چشم مردم كوچك باشد ودر نظر خودش بزرگ ؛ در نظر مردم حتى از سگ وخوك هم پستتر باشد .
21865 امام علي عليه السلام : هيچ يك از فرزندان آدم نيست مگر اينكه ناصيهاش ( موى جلو سرش ) در دست فرشتهاى است . اگر كبر ورزد ناصيهاش را به طرف پايين مىكشد وبه أو مىگويد : پست شو ، خدا تو را پست گرداند ، واگر فروتنى كند ناصيهاش را [ به طرف بالا ] مىكشد وبه أو مىگويد : سرت را بالا بگير ، خداوند سربلندت گرداند وتو را پست نسازد كه براي خدا خاكسارى كردى .
21866 امام علي عليه السلام : خاكسارى كن ، تا بالا روى .
21867 امام علي عليه السلام : انسان بلندمرتبه چون به فهم ودانايى رسد ، فروتن شود .
21868 امام علي عليه السلام : فروتنى رفعت مىبخشد وتكبّر پست مىگرداند .
هامش
( 1 ) . الحَكَمَة : حديدة في اللجام تكون على أنف الفرس وحَنَكهتمنعه عن مخالفة راكبِه [ ومعنى الحديث : ] أي تمنع من هي في رأسه كما تمنع الحَكَمَة الدابّة ( لسان العرب : 12 / 144 ) .
( 2 ) . كنز العمّال : 5729 .
( 3 ) . كنز العمّال : 5737 .
( 4 ) . بحار الأنوار : 75 / 120 / 11 .
( 5 ) . غرر الحكم : 2250 .
( 6 ) . غرر الحكم : 4048 .
( 7 ) . غرر الحكم : 11 .