3337 . إقبالُ القَلبِ وإدبارُهُ
17080 الإمامُ عليٌّ عليه السلام : إنّ للقُلوبِ شَهوَةً وإقبالًا وإدباراً ، فَأتُوها مِن قِبَلِ شَهوَتِها وإقبالِها ، فإنّ القَلبَ إذا اكرِهَ عَمِيَ . « 1 »
17081 عنه عليه السلام : إنَّ لِلقُلوبِ إقبالًا وإدباراً ، فإذا أقبَلَت فَاحمِلُوها علَى النَّوافِلِ ، وإذا أدبَرَتْ فَاقتَصِرُوا بها علَى الفَرائضِ . « 2 »
17082 عنه عليه السلام : إنّ هذهِ القُلوبَ تَمَلُّ كما تَمَلُّ الأبدانُ ، فابتَغُوا لها طَرائفَ الحِكَمِ . « 3 »
17083 الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : إنّ القَلبَ يَحيا ويَموتُ ، فإذا حَيِيَ فَأدِّبْهُ بالتَّطوُّعِ ، وإذا ماتَ فاقصُرْهُ علَى الفَرائضِ . « 4 »
17084 الإمامُ الرِّضا عليه السلام : إنَّ لِلقُلوبِ إقبالًا وإدباراً ، ونَشاطاً وفُتوراً ، فإذا أقبَلَت بَصُرَت وفَهِمَت ، وإذا أدبَرَت كَلَّت ومَلَّت ، فَخُذُوها عِندَ إقبالِها ونَشاطِها ، واترُكُوها عِندَ إدبارِها وفُتورِها . « 5 »
17085 الإمامُ العسكريُّ عليه السلام : إذا نَشِطَتِ القُلوبُ
شرح
3337 . رويكرد ورويگردانى دلها
17080 امام علي عليه السلام : همانا دلها داراى خواهش هستند ؛ گاه به چيزى رو مىكنند وگاه روى مىگردانند . پس ، هر گاه خواستند واقبال كردند ، آنها را به كار گيريد ؛ چه آن كه دل اگر [ به كارى ] مجبور شود ، كور گردد . 17081 امام علي عليه السلام : همانا دلها را روى آوردنى است وروى گرداندنى . پس هر گاه روى آورند ، آنها را به انجام مستحبّات واداريد وهر گاه پشت كردند ، به انجام فرايض از سوى آنها بسنده كنيد . 17082 امام علي عليه السلام : اين دلها نيز همچون بدنها خسته مىشوند . پس براي [ رفع خستگى ] آنها حكمتهاى تازه وطرفه بجوييد . 17083 امام صادق عليه السلام : دل گاه حيات دارد وگاه مىميرد . پس هر گاه زنده وبا نشاط بود ، آن را با مستحبّات تربيت كن وهر گاه مُرد ، به فرايض محدودش ساز . 17084 امام رضا عليه السلام : همانا دلها را رويكردى است وروى گردى ، نشاطي است وضعفي . پس هر گاه رو كنند ، با فهم وبصيرت شوند وهر گاه پشت كنند ، خسته وملول گردند . بنابراين ، به گاه روى آورى ونشاطشان ، به آنها چنگ زنيد [ ودر عبادات به كارشان كشيد ] وبه گاه رويگردانى وضعفشان ، آنها را به حال خود رها سازيد . 17085 امام عسكرى عليه السلام : هر گاه دلها به نشاطهامش
( 1 ) . نهج البلاغة : الحكمة 193 .
( 2 ) . نهج البلاغة : الحكمة 312 .
( 3 ) . نهج البلاغة : الحكمة 91 .
( 4 ) . أعلام الدين : 304 .
( 5 ) . بحار الأنوار : 78 / 353 / 9 .