القُرآنِ ، قالَ اللَّهُ تعالى : « لِكَيْلا تَأْسَوا عَلى ما فاتَكُمْ وَلا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ » فَمَن لم يَأسَ عَلَى الماضِي ولم يَفرَحْ بالْآتي فهُو الزاهِدُ . « 1 »
7897 . عنه عليه السلام : الزُّهدُ كَلِمَةٌ بينَ كَلِمَتَينِ ، قالَ اللَّهُ تعالى : « لِكَيْلا تَأْسَوا عَلَى ما فاتَكُمْ وَلا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ واللَّهُ لَايُحِبُّ كُلَّ مُخْتالٍ فَخُورٍ » فَمَن لَم يَأسَ على الماضِي ، ولَم يَفرَحْ بالآتي فقد أخَذَ الزُّهدَ بِطَرَفَيهِ . « 2 »
7898 . عنه عليه السلام : أيُّها الناسُ ، إنّما الناسُ ثلاثةٌ :
زاهِدٌ ، وراغِبٌ ، وصابِرٌ ، فأمّا الزاهِدُ فلا يَفرَحُ بِشيءٍ مِنَ الدنيا أتاهُ ، ولا يَحزَنُ على شَيءٍ منها فاتَهُ ، وأمّا الصابرُ فَيَتَمَنّاها بِقَلبِهِ فإن أدرَكَ مِنها شَيئاً صَرَفَ عنها نَفسَهُ لِما يَعلَمُ مِن سُوءِ عاقِبَتِها ، وأمّا الراغبُ فلا يُبالِي مِن حِلٍّ أصابَها أم مِن حَرامٍ . « 3 »
7899 . عنه عليه السلام : يابنَ آدَمَ ، لا تَأسَفْ على مَفقودٍ لا يَرَدُّهُ إليكَ الفَوتُ ، ولا تَفرَحْ بمَوجُودٍ لا يَترُكُهُ في يَدَيكَ المَوتُ . « 4 »
7900 . عنه عليه السلام : الزُّهدُ أن لاتَطلُبَ المَفقودَ حتّى
شرح
آمده است ؛ خداوند متعال فرموده : « تا بر آنچه از دستتان مىرود ، اندوهگين نشويد وبر آنچه به دستتان مىآيد ، شادمانى نكنيد » . بنابراين ، كسى كه بر گذشته اندوه نخورد وبراي آنچه به دستش مىرسد شاد نشود ، زاهد است .
7897 . امام علي عليه السلام : زهد در دو جمله فرآهم آمده است ؛ خداى متعال فرموده : « تا بر آنچه از دستتان رفته اندوهگين نشويد وبه آنچه دستتان مىآيد شادمانى نكنيد . وخدا هيچ متكبّر فخرفروشى را دوست ندارد » .
بنابراين ، كسى كه براي از دست رفته افسوس نخورد وبراي آنچه به دستش مىرسد شاد نشود ، هر دو جانب زهد را رعايت كرده است .
7898 . امام علي عليه السلام : اى مردم ! مردم سه گروهند :
دنيا گريز ودنيا خواه وشكيبا . دنيا گريز ، هرگاه به چيزى از دنيا دست يابد ، شاد نمىشود وهرگاه چيزى از آن را از دست دهد افسوس نمىخورد . وشكيبا ، در دل آرزوى دنيا را دارد ، اما اگر به چيزى از دنيا دست يابد ، چون عاقبت بد وناگوار آن را مىداند ، خود را از آن بازمىدارد . ودنياخواه ، اهميتى نمىدهد كه از راه حلال به دنيا برسد ، يا از راه حرام .
7899 . امام علي عليه السلام : اى پسر آدم ! براي آنچه از دست رفته وباز نمىگردد ، افسوس مخور وبراي آنچه در دست دارى ، اما مرگْ آن را در دستانت باقي نمىگذارد ، شادى مكن .
7900 . امام علي عليه السلام : زهد آن است كه تا
هامش
( 1 ) . بحار الأنوار : 78 / 70 / 27 .
( 2 ) . بحار الأنوار : 70 / 317 / 23 .
( 3 ) . بحار الأنوار : 10 / 120 / 1 .
( 4 ) . تنبيه الخواطر : 2 / 114 .