حِلٍّ أمْ مِن حَرام ؟ « 1 »
835 : كَيفِيَّةُ المُحاسَبَةِ
4006 . الإمامُ عليٌّ عليه السلام - وقد سُئلَ عن كَيفيّةِ مُحاسَبَةِ النَّفْسِ - : إذا أصْبَحَ ثُمَّ أمسى رَجَعَ إلى نَفْسِهِ ، وقالَ : يا نَفْسُ ، إنَّ هذا يَومٌ مَضى علَيكِ لا يَعودُ إلَيكِ أبداً ، واللَّهُ سائلُكِ عَنهُ فيما أفْنَيتِهِ ، فما الّذي عَمِلْتِ فيهِ ؟ أذَكَرْتِ اللَّهَ أمْ حَمِدْتيهِ ؟ أقَضَيْتِ حَقَّ أخٍ مؤمنٍ ؟
أنَفَّسْتِ عَنهُ كُرْبتَهُ ؟ أحَفِظْتيهِ بِظَهْرِ الغَيبِ في أهْلِهِ وولدِهِ ؟ أحَفِظْتيهِ بَعدَ المَوتِ في مُخَلَّفيهِ ؟ أكَفَفْتِعنغيبَةِ أخٍ مؤمنٍ بفَضْلِ جاهِكِ ؟ أأعَنْتِ مسلماً ؟ ما الّذي صَنَعتِ فيهِ ؟ فيَذكُرُ ما كانَ مِنهُ ، فإنْ ذَكَرَ أنَّهُ جَرى مِنهُ خيرٌ حَمِدَ اللَّهَ عزّوجلّ وكَبَّرَهُ على تَوفيقِهِ ، وإنْ ذَكرَ مَعْصيَةً أو تَقْصيراً اسْتَغْفَرَ اللَّهَ عزّوجلّ وعَزَمَ على تَرْكِ مُعاوَدَتِهِ . « 2 »
836 : ثَمَرَةُ المُحاسَبَةِ
4007 . الإمامُ عليٌّ عليه السلام : مَن تَعاهَدَ نَفْسَهُ بالمُحاسَبَةِ أمِنَ فيها المُداهَنَةَ . « 3 »
شرح
كجا پوشيده است ، از حلال يا ازحرام ؟
835 : چگونگى حسابرسى
4006 . امام علي عليه السلام - در پاسخ به سؤال از نحوهء محاسبهء نفْس - فرمود : چون صبح را به شب رساند ، به سراغ نفْس خويش رود وبگويد : اى نفْس ! امروز بر تو گذشت وهرگز سوى تو برنمىگردد . خداوند از تو خواهد پرسيد كه آن را چگونه سپرى كردى ؟ در آن روز چه كردى ؟ آيا خدا را ياد كردى ، يا سپاس وستايشش گفتى ؟ آيا حقّ برادر مؤمني را گزاردى ؟ آيا بار غمى از دل أو برداشتى ؟ آيا در نبودِ أو هواي زن وفرزندان أو را داشتى ؟ آيا وقتي مُرد ، به بازماندگان أو رسيدگى كردى ؟ آيا با استفاده از مقام وموقعيّتت ، از غيبت برادر مؤمني جلوگيرى كردى ؟ آيا مسلمانى را يارى رساندى ؟ چه كارى براي أو كردهاى ؟ آن گاه كارهايى كه كرده است بر مىشمرد ؛ اگر كار خيرى از وى سر زده باشد ، خدا را سپاس گويد وبه شكرانهء توفيقي كه به وى عنايت كرده ، خدا را به بزرگى ياد كند ، واگر ديد گناهى يا تقصيري از أو سر زده است ، از خداوند عزّوجلّ آمرزش بخواهد وتصميم بگيرد كه ديگر آن را تكرار نكند .836 : ثمرهء محاسبهء نفْس
4007 . امام علي عليه السلام : هركس پيوسته به حساب نفْس خود برسد ، از سازشكارى با أو در أمان ماند .هامش
( 1 ) . مكارم الأخلاق : 2 / 375 / 2661 .
( 2 ) . بحار الأنوار : 70 / 70 / 16 .
( 3 ) . غرر الحكم : 8080 .