يَعْرِفُنا أنْ يَعْرِضَ عَمَلَهُ في كُلِّ يَومٍ ولَيلةٍ على نَفْسِهِ ، فيَكونَ مُحاسِبَ نَفْسِهِ ، فإنْ رأى حَسَنةً اسْتَزادَ مِنها ، وإنْ رأى سَيّئةً اسْتَغْفَر مِنها ، لِئلّا يَخْزى يَومَ القِيامَةِ . « 1 »
4002 . عنه عليه السلام : إذا أوَيْتَ إلى فِراشِكَ فانْظُرْ ما سَلَكْتَ في بَطنِكَ وما كَسَبْتَ في يَومِك ، واذْكُرْ أنَّكَ مَيِّتٌ وأنَّ لَكَ مَعاداً . « 2 »
4003 . الإمامُ الكاظمُ عليه السلام : لَيس مِنّا مَن لَم يُحاسِبْ نَفْسَهُ في كُلِّ يَومٍ ، فإنْ عَمِلَ خَيراً اسْتَزادَ اللَّهَ مِنهُ وحَمِدَ اللَّهَ علَيهِ ، وإنْ عَمِلَ شَيئاً شَرّاً اسْتَغْفَرَ اللَّهَ وتابَ إلَيهِ . « 3 »
( انظر ) المراقبة : 1546 .
834 : التَّشديدُ في مُحاسَبَةِ النَّفسِ
4004 . رسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وآله : لا يَكونُ العَبدُ مؤمناً حتّى يُحاسِبَ نفسَهُ أشَدَّ مِن مُحاسَبَةِ الشَّريكِ شَريكَهُ والسَّيّدِ عَبْدَهُ . « 4 »
4005 . عنه صلى الله عليه وآله : لا يَكونُ الرّجُلُ مِن المُتَّقينَ حتّى يُحاسِبَ نَفسَهُ أشدَّ مِن مُحاسَبَةِ الشَّريكِ شَريكَهُ ، فَيعْلَمَ مِنْ أينَ مَطْعَمُهُ ؟
ومِن أينَ مَشْرَبُهُ ؟ ومِنْ أينَ مَلْبَسُهُ ؟ أمِن
شرح
ما معرفت دارد ، لازم است در هر شبانه روز ، عمل خود را بررسى كند وحسابرس نفْس خويش باشد . اگر ديد كار خوبى انجام داده است ، به دنبال بيشتر از آن باشد واگر ديد كار بدى از أو سر زده است ، استغفار كند ، تا در روز رستاخيز سرشكسته ورسوا نشود .
4002 . امام صادق عليه السلام : هرگاه به بستر خود رفتى ، در اين باره بينديش كه چه خوراكى به معدهء خود فرستادهاى ودر آن روز چه كارهايى كردهاى وبه ياد آور كه مىميرى وتو را بازگشتى هست .
4003 . امام كاظم عليه السلام : از ما نيست كسى كه هر روز به حساب خود رسيدگى نكند وببيند كه اگر كار نيكى انجام داده است از خداوند توفيق انجام بيشتر آن را بخواهد وخدا را بر آن سپاس گويد واگر كار بدى انجام داده است از خدا آمرزش بخواهد وتوبه كند .
834 : سختگيرى در محاسبهء نفْس
4004 . پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : بنده ، مؤمن نباشد مگر آن گاه كه سختتر از حسابرسى شريك از شريكش وخواجة از غلامش ، از نفْس خود حساب بكشد . 4005 . پيامبر خدا صلى الله عليه وآله : آدمي در زمرهء تقوا پيشگان نباشد مگر آنگاه كه سختتر از حسابرسى شريك از شريكش ، از خود حساب كشد تا بداند كه از كجا خورده است ، از كجا آشاميده است ، ازهامش
( 1 ) . تحف العقول : 301 .
( 2 ) . الدعوات : 123 / 302 .
( 3 ) . الاختصاص : 26 .
( 4 ) . بحار الأنوار : 70 / 72 / 22 .