5213 عنه عليه السلام : فأمّا أصْحابُ الطَّبائعِ فقالوا : إنَّ الطّبيعَةَ لا تَفْعَلُ شَيئاً لغَيرِ مَعنى ، ولا تَتَجاوز عَمّا فيهِ تَمامُ الشَّيءِ في طَبيعَتِهِ ، وزَعَموا أنّ الحِكمَةَ تَشْهَدُ بذلكَ ، فقيلَ لَهُم : فمَن أعْطى الطَّبيعَةَ هذهِ الحِكمَةَ والوُقوفَ على حُدودِ الأشْياءِ بلا مُجاوَزَةٍ لَها ، وهذا قد تَعْجِزُ عَنهُ العُقولُ بَعْدَ طُولِالتَّجارِبِ ؟ ! فإنْ أوْجَبوا للطَّبيعَةِ الحِكمَةَ والقُدْرَةَ على مِثْلِ هذهِ الأفْعالِ فَقد أقَرّوا بما أنْكَروا ؛ لأنَّ هذهِ هِي صِفاتُالخالِقِ ، وإنْ أنْكَروا أنْ يكونَ هذا للطّبيعَةِ فهذا وَجْهُ الخَلْقِ يَهْتِفُ بأنَّ الفِعْلَ لِخالِقٍ حَكيمٍ . « 1 »
1108 : الحيوانات ومَعرِفَةُ اللَّهِ
الكتاب :
« وَجَدْتُها وَقَوْمَها يَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ فَهُمْ لا يَهْتَدُونَ * أَلَّا يَسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي يُخْرِجُ الْخَبْءَ فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَيَعْلَمُ ما تُخْفُونَ وَما تُعْلِنُونَ » .
« 2 »
« وَما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ إِلَّا
شرح
5213 . امام صادق عليه السلام : طبيعيون مىگويند : طبيعت هيچ كار بىمعنا وهدفى نمىكند واز محدودهء طبيعت هر شئ فراتر نمىرود . مىگويند حكمت [ موجود در طبيعت ] گواه اين مطلب است . [ در پاسخ بايد ] از آنها پرسيده شود : چه كسى اين حكمت را به طبيعت داده وآن را از حدود أشياء آگاه كرده ، به طورى كه از آن فراتر نمىرود ؟ اين نكتهاى است كه خردها پس از آن همه تجربه ، از درك آن درماندهاند . آنها كه براي طبيعت حكمت ( دانش ) وتوانايى بر انجام چنين كارهايى را لازم مىشمارند ، در حقيقت به وجود آنچه انكارش مىكنند اعتراف كردهاند ؛ زيرا اينها صفات خالق است .
واگر بگويند كه حكمت وقدرت را فعلِ طبيعت نمىدانند ، اين خود طبيعت است كه ندا در مىدهد : كار ، كار آفريدگارى حكيم مىباشد .
1108 : خداشناسى حيوانات
قرآن : « - هدهد به سليمان - : ديدم كه خودش - ملكهء سبا - ومردمش به جاى خدا خورشيد را سجده مىكنند . وشيطان اعمالشان را در نظرشان بياراسته واز راه خدا منحرفشان كرده بود وبه راه راست رهنمون نشده بودند . [ آرى شيطان چنين كرده بود ] تا براي خدايى كه نهان آسمانها وزمين را آشكار مىكند وهر چه را پنهان مىداريد يا آشكار مىسازيد مىداند ، سجده نكنند » . « هيچ جنبندهاى در روى زمين نيست وهيچ پرندهاى باهامش
( 1 ) . بحار الأنوار : 3 / 149 .
( 2 ) . النمل : 24 ، 25 .