دلالتشان بر چهار عناصر جهان « 1 » وأخلاط تن / بر آلتهاء تن وآنچ ظاهر است / بر آلتهاء تن آنچ نهاني است / بر آنچ اندر سر است / بر حواسّ / بر اندامهاء تن
زمين وگشسياه 107 . وگاهگاه دلالت كند بر بلغم خام / ناخن وموى وپوست وپر وپشم واستخوان ومغز وسرو « 2 » / سپرز / گوش راست / شنيدن « 3 » / دوگونه وكون ورودگانى وپيشيار « 4 » وپليدى وپشت ودوزانو
هوا وخون / شريانها كه رگ جنبندهاند ونطفه كه آب پشت است ومغز استخوان « 5 » / دل بشركت آفتاب / گوش چپ / شنيدن وبسودن / دوران ورودگانى وزهدان وگلو
زبرى آتش وگش زرد / رگهاى خون ايستاده وهرچ از تن سپس سوست « 6 » / جگر بشركت زهره / سولاخ بيني راست / بوئيدن / دو ساق وزهره ودو گرده « 7 »
زيرى آتش / مغز سر وپى « 8 » وآنچ از تن سوى راست است / معده / چشم راست / ديدن / سر وبر وپهلو ودهان ودندان
گوشت وپى « 9 » وآب پشت / دو گرده / سولاخ بيني چپ / بوئيدن وآلات دم كشيدن / زهدان وعورتها وآلات « 10 » بهم بودن ودو دست وانگشتان
گشسياه / رگهاى جنبان / زهره / زفان بشركت قمر / چشيدن / زفان وآلات سخن گفتن
هامش
( 1 ) - خد ( جهان ) وس ( چهار ) ندارد .
( 2 ) - ومغز سر ، حص . ومغز وسر ، س . خ والعظام والقرون والمخّ ، ع .
( 3 ) - شنيدن وبسودن ، خد .
( 4 ) - پيشيار بمعنى بول وكميز در فرهنگها نيز ضبط شده وبتحريف غالب نسخهها باشكال عجيب درآمده است .
مانند ببسيار ، بيشمار . الاليتان والدّبر والمصارين والبول والعذرة والظّهر والرّكبتان ، ع .
( 5 ) - واستخوان ، حص .
( 6 ) - وهرچ أزين سپس سر است ، خ . تحريف است . عروق الدّم السّاكنة ومؤخّر البدن ، ع .
( 7 ) - وزهره وكليتين ، س .
( 8 ) - الدّماغ والعصب وماتيا من من البدن ، ع .
( 9 ) - پيه ، حص . به ، س . اللحم والشّحم والمنىّ ، ع . هر سه كلمه در معنى يكى است . پى بياء كشيده كه جزو حروف آهنگى يا مصوّته شمرده ميشود ودر حقيقت حركتي است اشباعى مانند ( دى ) در ديروز وديشب و ( زي ) بمعنى سوى وجانب ، بمعنى ومرادف پيه است . وپى بمعنى عصب با كسرهء آميخته بفتحه تلفّظ ميشود كه لهجهء مخصوص فارسيان است در أمثال ( مى ) بمعنى شراب و ( دى ) در ديماه و ( نى ) بمعنى ناى .
( 10 ) - حص ( و ) ندارد . وآلات المباضعة ، ع .