هامش
ميرود كه مقابل سنبله در نسخهء أصل يا خالى بوده ونسّاخ مطالب را پس وپيش نوشتهاند يا عبارتى نظير آنچه نوشتيم سقط شده است وگرنه نوشتههاى اين كتاب با كتب ديگر سهل است با يكديگر هم متناقض خواهد بود واللّه العالم .
( 11 ) - هر هوائى ، خ . كلّ ما جرى ( ؟ : ماء جرى ) ، ع .
( 12 ) - خرما بن ، خد .
( 13 ) - خد ( وآنچ بر سر كوه بكارند ) ندارد . وما يزرع في رؤوس الجبال ، ع .
( 14 ) - بادها كه درخت را بپروراند وميوه را بزرگ كند وبپزاند ، خ . حص . وعبارت بعد در اين دو نسخه نيست .
( 15 ) - ونيز باران وتندر ودرخش از مدلولات عقرب است .
( 16 ) - تخم وميوه ندارد ، حص . الحبل والحرب ( ظ : الحقل والحرث ) وما شبهه من النّبات ومالا نموله ( ظ : ما لا ثمر له ) ولا بزر ، ع .
( 17 ) - بويها ، حص . خ . الأنهار والنيران الغريزيّة في أبدان الحيوانات ، ع .
( 18 ) - آبنوس وداروى خشاك ، حص . خاشاك ، خ .
( 19 ) - حص ، خ . مدلولات اين برج را ( پنبه وشكر وميوهدار وصندل ) وحوت را ( ميوهاى خوش ونيمهء پيشين بر درختان ميانه ) نوشتهاند . تحريف وتخليط است . ع ، هم اين تخليط را كرده وبراي سه برج آخر كلماتي مغلوط پى در پى نوشته است كه معلوم نيست كدام بكدام تعلّق دارد : الأشجار الطّوال كالساح ( ظ : كالسّاج ) والأبنوس والإهليلج . . . الأمطار ( ظ : القطن . ؟ : الاقطان ) والسكّر والنعاح والحوح والسمسم والاحاحى والصدى ( ظ : التفّاح والخوخ والمشمش والاجّاص والصّندل ) والبان وأنواع الأثمار الطّيّبة ويدلّ بنصفه الأخير على الأشجار المعتدلة الطّول .
آنچه در متن نوشتهايم موافق قديمترين نسخ فارسي ومطابق مآخذ معتبر احكام نجوم است .
س : مقابل حمل وثور چيزى ندارد وبراي جوزا ( درختان دراز ) وبراي سرطان ( درختان دراز وميانه ) وبراي أسد ( درختان دراز ) وبراي سنبله ( هر كشتى كه بپراكنند وزمينش بكارند ونشاندنيها ) وبراي ميزان ( خرمابنان ودرختان بلند وآنچ بر سر كوه بكارند ) وعقرب را ( درختهاى ميانه ) نوشته وبرابر قوس چيزى ندارد وبراي جدى ( كشت وگياه ومانند اين وآنچ تخم ندارد ونه ميوه ) وبرابر دلو ( درختان چون ساج دراز وآبنوس وهليله وبليله ) وبرابر حوت ( پنبه وشكر وسيب وشفتالو والو وصندل وكافور وميوه خوش ونيمهء زمين [ ظ : پسين ] بر درختان ميانه ) نوشته است
( 20 ) - سخت سرد كند ، س . درياها وآبهاى روان كه دريا را بشوراند ودرخت بكند وگياه تباه كند وهوا ببرد ، خ . المياه الجارية ومن الرّياح لعواصف المنزه ( ظ : المثيرة ) القاطعة للأشجار المفسدة للنّبات والهواء الشديد البرد ، ع .
( 21 ) - خد ( بان ) ندارد .
( 22 ) - خد ، ودريا . حص ، اين كلمه را أصلا ندارد . خ ، ودورناكها ، تحريف دريااكها . المياه الرّاكدة والبحيرات ، ع .