4 - منظور از هادى هر دعوتكننده به حق است ابن عباس نقل كرده كه وقتى اين آيه نازل شد پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود من منذرم و على هادى است پس از من يا على بوسيله تو هدايت مىيابند پويندگان هدايت مانند همين روايت را ابو القاسم حسكانى به اسناد خود از ابى برده اسلمى نقل كرده .
و در باره آيه
إِلَّا كَباسِطِ كَفَّيْهِ
مىنويسد : اين مثلى است كه خداوند براى كسانى زده كه غير خدا را مىپرستند و باميد سود و منفعتى او را ميخوانند . مثل چنين اشخاصى مانند كسى است كه دست از دور دراز كرده تا آب بردارد و تشنگى خود را فرو نشاند و به آن دست نمىيابد بواسطه بعد مسافت و دورى از آب همچنين آنچه مشركان مىپرستند از بتها سودى بر ايشان ندارد و دعايشان مستجاب نمىشود . از ابن عباس نقل شده .
گفته شده معنى
كَباسِطِ كَفَّيْهِ إِلَى الْماءِ
يعنى مانند كسى كه با زبان آب بخواهد و با دست اشاره به آب كند اما آب پيش او نمىآيد . از مجاهد نقل شده .
گفتهاند : مانند كسى كه دست به سوى آب مىگشايد ولى مىميرد قبل از رسيدن آب به دهانش .
بعضى نيز گفتهاند اين مثل است عرب در مورد كسى كه سعى به چيزى مينمايد كه به آن نميرسد مىگويند مانند كسى است كه آب را مىخواهد با چنگ و مشت بگيرد هو كالقابض على الماء .
وَ ما دُعاءُ الْكافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلالٍ
يعنى نيايش آنها به بتها نه با خدا جز انحراف از حق و حقيقت نيست بعضى گفتهاند منظور از راه اجابت و سود منحرف شدهاند .
وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
يعنى ملائكه و تمام مكلفان براى خدا سجده مىكنند يا بخواست خود و يا باجبار
طَوْعاً وَ كَرْهاً
ولى مؤمن از روى بندگى و علاقه سجده مىكند كافر به زور شمشير . يا منظور اينست كه در پيشگاه پروردگار خضوع و كوچكى مىنمايند ولى كافر با اكراه خضوع مىنمايد چون چارهاى ندارد بواسطه گرفتاريها و بيماريها كه به او روى مىآورد .
وَ ظِلالُهُمْ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ
يعنى سايههاى آنها براى خدا صبح و شام ، گفتهاند منظور از « ظل » شخص است زيرا وقتى كه سجده نمايد سايه او هم سجده مىكند . حسن گفته است يعنى سايه كافر سجده مىكند ولى خود او سجده نمىكند و در نزد محققان منظور اينست كه