و در باره
مِنْ فَوْقِكُمْ
منظور عذاب بالا يعنى صداى آسمانى و فرستادن سنگ و طوفان و باد شديد
أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ
عذاب زير پا منظور فرو رفتن به زمين است .
گفتهاند
« مِنْ فَوْقِكُمْ »
يعنى از طرف بزرگترانتان و
« أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ »
يعنى از طرف اشخاص پست و رذل شما . و نيز گفتهاند
« مِنْ فَوْقِكُمْ »
يعنى فرمانروايان ستمگر
« أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ »
يعنى بندگان و بردگان بد و بىفايده همين نظر از حضرت صادق ( ع ) روايت شده .
«
أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعاً
» يعنى شما را به دستههاى مختلف با عقايد متفاوت تقسيم مىكند كه يك عقيده نداشته باشيد .
بعضى گفتهاند يعنى آنها را به خود واميگذارد و از عنايت و لطف خويش بىبهره مىكند بواسطه گناهانى كه قبلا انجام دادهاند . بعضى نيز گفته يعنى بين آنها اختلاف مىاندازند و به هم مىافتند بواسطه دشمنى و كينهاى كه بين آنها مىاندازد همين روايت از امام صادق ( ع ) نقل شده .
«
وَ يُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ
» يعنى شما را گرفتار جنگ با يك ديگر مىكند . و بعضى گفتهاند منظور همسايه بد است كه از حضرت صادق ( ع ) همين روايت رسيده .
در تفسير كلبى مىنويسد : وقتى اين آيه بر پيامبر اكرم نازل شد از جاى حركت نموده و وضوئى شاداب گرفت سپس به نماز ايستاد و نماز نيكوئى خواند بعد از نماز از خداوند درخواست كرد كه امتش را گرفتار عذاب بالا و پائين ننمايد و گرفتار اختلاف و جنگ نكند .
جبرئيل نازل شد و گفت : يا محمد خداوند درخواست تو را شنيد و آنها را از دو چيز امان داد ولى دو چيز ديگر را اجرا خواهد كرد به آنها امان داد از اينكه عذابى از بالا يا از پائين نازل كند ، اما دو چيز را امان نداد پيامبر اكرم فرمود جبرئيل ، ديگر از امتم چه باقى مىماند در صورتى كه گرفتار جنگ با يك ديگر شوند و يك ديگر را بكشند باز از جاى حركت كرد و شروع به دعا نمود آن وقت اين آيه نازل شد
الم أَ حَسِبَ النَّاسُ
آيا مردم خيال كردهاند رهايشان مىكنند همين كه گفتند ايمان آورديم و آنها را آزمايش نخواهند نمود . پيامبر اكرم فرمود نه بايد حتما يك آزمايش بعد از پيامبر باشد تا راستگو از دروغگو تشخيص داده شود چون وحى منقطع شده و شمشير مانده و اختلاف و ناهماهنگى تا روز قيامت هست .
حضرت باقر ( ع ) فرمود وقتى اين آيه نازل شد
فَلا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّكْرى مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ