الآيَة - ج آيٌ و آيات [ أوي ] : نشانه ، علامت ، عبرت ، عبارتى از كتاب آسمانى ؛ « آية الرَّجُل » : شخصيت و قيافهء مرد .
آيَدَ - مُؤَابَدَةً [ أيد ] هُ : او را توانا و نيرومند كرد ، او را تثبيت و استوار كرد .
آيَسَ - إِيئاساً [ أيس ] هُ : او را نااميد كرد .
آيَسَ - إِيَاساً و مُؤَايَسَةً [ يأس ] هُ : او را به نوميدى كشانيد .
ائْتَابَ - ائْتِيَاباً [ أوب ] : بازگشت ، - الْماءَ : شبانگاه به آب وارد شد .
ائْتَجَّ - ائْتِجَاجاً [ أجّ ] : شعلهور شد ، - تِ النّارُ : گرمى آتش زياد شد .
ائْتَزَر - ائْتِزَاراً [ أزر ] : شلوار پوشيد .
ائتَدَمَ - ائْتِدَاماً [ أدم ] : نان را با نان خورش خورد .
ائْتَشَبَ - ائْتِشاباً [ أشب ] القومُ : آن قوم با هم آميزش كردند .
ائْتَكَل - ائْتِكَالًا [ أكل ] : پارهاى از آن پارهء ديگر را خورد ، - تِ النَّارُ : شعلهء آتش افزون شد گويا پارهاى از آن پارهء ديگر را مىخورد ، - مِن الْغَضَبِ : از سختى خشم سوخت .
ائْتَلَى - ائْتِلَاءً [ ألو ] : سوگند ياد كرد .
الائْتِلاف - [ ألف ] : پيمان بستن و متحد شدن ؛ « وِزارةُ ائْتِلَاف » : كابينهء ائتلافى .
ائْتَلَفَ - ائْتِلافاً [ ألف ] القومُ : آن قوم گردهم آمدند ، - مَعَهُ : با او يكنواخت شد .
ائْتَلَقَ - ائْتِلَافاً [ ألق ] البرقُ : برق درخشيد .
ائْتَمَّ - ائْتِماماً [ أمّ ] هُ : بسوى او رفت ، قصد وى كرد ، - بِهِ : به او اقتدا كرد ، از او پيروى كرد .
ائْتَمَرَ - ائْتِماراً [ أمر ] القومُ : آن قوم با هم مشورت كردند ، - القومُ بِفُلانٍ : آن قوم براى كشتن فلانى با هم تبانى كردند ، - هُ : با او مشورت كرد ، - الأمرَ و بهِ : دستور او را اطاعت كرد ؛ « ائْتَمَرَ بأمره » : به فرمان او گردن نهاد و فروتنى كرد .
ائْتَمَنَ - ائْتِماناً [ أمن ] هُ : او را امين خود شمرد ، - هُ على كذا : او را بر چيزى امين نمود ، وى را امانتدار چيزى كرد .
الأَب - ج آباء [ أبو ] : از اسماء خمسه است .
اعراب اين اسمها با حرف است مانند « جَاءَ ابوكَ ، رأيتُ اباكَ ، مررتُ بِابيكَ » . و نيز براى منادى « يا أَبِى و يا ابَتِ » گويند و معناى آن پدر است ؛ « تَنَاقَلُوهُ أباً عن جَدّ » : آن چيز را به ارث بردند ، آنكه چيزى را بوجود آورد مانند « ابُو الاسْتِقْلَال » : بنيانگذار استقلال ؛ « ابُو الْوَطَن » : پدر ميهن ؛ « ابُو الذرّة » : مكتشف نيروى اتم ، « بِابِي أَنْتَ » : پدرم فداى تو .
أَبا - - إِبَاوَةً و أُبُوّةً و أُبوّاً [ أبو ] : پدر شد ، - هُ : او را تربيت كرد و پرورانيد ؛ « ابَوتُه و امَمْتُه » :
براى او پدر و مادر بودم .
أَبَى - - إباءً و إباءةً [ أبي ] الشيءَ : آن چيز را نپذيرفت ، آن چيز را نخواست ، از آن چيز كراهت ورزيد ، - الشّيءَ عليه : از آن چيز او را بازداشت ، آن چيز را بر وى ممنوع كرد .
أَباءَ - إِباءَةً [ بوأ ] الشيءَ و بالشيءِ اليه و عليه : آن چيز را برگردانيد ، - القاتلَ بِالقَتِيل : قاتل را كشت و قصاص كرد ، - بِالْمَكَان : در آن جاى اقامت گزيد ، - هُ مَنْزِلًا و فِى الْمَنْزِل : او را در آن منزل اقامت داد ، - مِنه : از وى گريخت .
الإباء - [ أبي ] : نپذيرفتن ، تنفر ، عزت و بزرگى نفس .
الأَبابيل - گروهها ، فرقهها ، اين كلمه جمع است و مفرد ندارد ؛ « طَيرٌ أَبابِيل » : پرندگان گرد هم آمده در پروازهاى پياپى .
الأَباجُور - مرادف ( القَبَاجُور ) و به معناى اپاژور است ( چراغ روميزى بزرگ ) .
أَباح - إباحَةً [ بوح ] السرَّ : راز را آشكار كرد ، - الشيءَ : آن چيز را اجازه داد .
الإباحِيّ - آنكه براى خود و ديگرى كارهاى حرام را اجازه دهد ، آنكه پاى بند مقررات نباشد .
الإباحِيَّة - عدم رعايت به قانون يا قواعد اخلاقى ، مرادف ( الفَوْضَوِيَّة ) به معناى پاىبند نبودن بمقررات است .
أَبادَ - إِبادةً [ بيد ] هُ : او را نابود كرد ، آن را ويران كرد .
الإبادَة - نابود كردن ، ويران نمودن .
أَبَادِيدَ تَبَادِيدَ - [ بدَ ] ؛ « ذَهَبُوا ابَادِيدَ تَبَادِيدَ » :
رفتند و از هم جدا شدند ؛ « طيرٌ ابَاديدُ و تَبَاديدُ » : پرندگان متفرق و از هم جدا شده .
أَبارَ - إبارةً [ بور ] هُ : او را نابود كرد ، هلاك نمود .
الأَبَّار - سوزن ساز ، سوزن فروش ، آنكه گرد نرى بر نخل خرما ريزد ، كك كه نيش مىزند .
الأُباشَة - من الناس : گروههاى مختلف مردم ، او باش .
أباضَ - إِباضَةً [ بيض ] تِ المرأةُ : زن فرزندان سفيد زائيد .
الإبَاط - آنچه كه در زير بغل گيرند .
أَبالَ - إبالةً [ بول ] هُ : او را به بول كردن واداشت .
الإبَالة - جمعيت ، گروه ، - ت : يك بسته از پارچهء محكم بافت كه پيچيده شده باشد . اين كلمه ايتاليائى است .
الإبَّالة - يك پشته از گياه و هيزم ؛ « ضغثٌ على ابَّالة » : بلائى كه روى بلائى آيد .
أَبانَ - إِبانَةً [ بين ] الشيءَ : آن چيز را بريد و جدا كرد ؛ « ضَرَبَهُ فأبانَ رأسَه مِن جَسَدِه » : با يك ضربه سر از بدنش جدا كرد ، آن چيز را توضيح داد ، - الشيءُ : آن چيز روشن و آشكار شد .
الإبَّان - وقت ، زمان ؛ « هُوَ فِى ابّان شَبَابِهِ » : او در دوران جوانى است .
أَبْأَسَ - إِبْئاساً [ بأس ] : سختيها بر او وارد آمد ، - هُ : سختيها را بر او وارد كرد .
ابْتاضَ - ابْتِيَاضاً [ بيض ] : كلاه خُود بر سر نهاد .
ابْتاعَ - ابْتِيَاعاً [ بيع ] الشيءَ : آن چيز را خريد .
أَبَتَّ - إِبْتاتاً [ بتّ ] هُ : آن را بريد ، - الَامْرَ : آن كار را انجام داد ، - الرَّجُلَ : آن مرد را خسته كرد .
ابْتَأَسَ - ابْتِآساً [ بأس ] : بدبين و اندوهگين شد ؛ « لَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُون » : از آنچه كه