آنگاه خداى را ، خداى را در نظر بگير دربارهء طبقهء پايين - ناتوان از چارهانديشى - از بيچارگان ، نيازمندان ، گرفتاران ، زمينگيران ؛ كه در ميان اين طبقه ، قناعتپيشگان به آنچه به آنها مىرسد و درخواستكنندگان ديده مىشود و پاسدار حقى براى آنان باش كه خداوند تو را پاسدار آن قرار داده است . و از بيت المال و غلات زمينهاى بدون مالكِ متعلق به اسلام در هر شهر سهمى براى آنان قرار بده ؛ چرا كه دورترين آنان با نزديكترينشان يكسان حق دارند و تو مسئول رعايت حق همهء آنها هستى . پس غرور و سرمستى تو را از رسيدگى به آنان بازندارد ؛ چرا كه استحكام بخشيدن به كارهاى زيربنايى و فراوان ، عذر و بهانهاى براى ترك كارهاى كوچك و پيش پا افتاده نيست . پس همت و تلاشت را از آنها برندار و باغرور و تكبر با آنان رفتار نكن و به كارهاى كسانى كه گزارشى از ايشان به تو نمىرسد ، رسيدگى كن ؛ كسانى كه چشمها آنان را كوچك مىشمارند و مردم تحقيرشان مىكنند . پس گروهى از افرادِ خداترس ، فروتن و مورد اعتماد خويش را براى رسيدگى به آنان اختصاص ده تا وضعيتشان را به تو گزارش كنند . سپس با آنان به گونهاى رفتار كن كه روز ديدار با خدا عذرت پذيرفته شود ؛ زيرا در ميان ملت اينان بيش از ديگران نيازمند انصاف و پرداخت حقوقشان هستند . و در پرداخت حقوق تمام مردم به گونهاى عمل كن كه در پيشگاه خدا عذرت پذيرفته شود . و از يتيمان و سالمندانِ نيازمند مهربانى و عطوفت - كه راه چارهانديشى بر آنان بسته و زبان درخواستشان خاموش است - رسيدگى و دلجويى كن و اين كار بر زمامداران سنگين است و هر حقى گران است ولى به يقين ، خداوند آن را براى عاقبتجويان سبك و آسان مىكند ؛ كسانى كه نفس خويش را به پايدارى بردبارى وامىدارند و به درستى وعدهء خدا دربارهء خويش اطمينان دارند .
و براى نيازمندان به خود ، بخشى از زمان خويش را اختصاص ده كه در آن شخصاً به كارهاىشان رسيدگى كنى و در مجلسى عمومى براى پاسخگويى به آنان بنشينى . در آن مجلس براى خداوند آفريدگارت فروتنى نمايى و لشكريان ، نگهبانان و نيروهاى انتظامى را از دخالت در آن بازدارى . تا گويندهء آنان بدون لكنت زبان [ / ترس و نگرانى ] با تو سخن گويد ؛ زيرا من از رسول خدا صلى الله عليه و آله شنيدم كه بارها مىفرمود : هيچ امتى كه در ميان آنان حق ضعيف از قوى بدون لكنت گرفته نشود ، از كاستىها و عيبها پاك نخواهد گرديد .
سپس نادانى و ناتوانى آنان را تحمل كن و سختگيرى و فشار و برخوردهاى متكبرانه را از آنان دور كن ، تا خداوند به اين وسيله آغوش رحمتش را بر تو بگشايد و پاداش اطاعتش را برايت لازم گرداند .
هر چه مىبخشى - با روى باز - بدون منت و آزار ببخش و به زيبايى و با پوزشخواهى محروم كن .
سپس كارهايى است كه ناچار شخصاً بايد به آنها بپردازى : يكى پاسخ كارگزارانت در مواردى كه مشاوران و معاونانت از آن ناتوانند و رسيدگى به نيازهاى مردم كه ديگران از انجامش عاجزند و به تو روى مىآورند . و هر روز كار همان روز را انجام بده ، كه هر روز كارى مخصوص به خود دارد .
جامع أحاديث الشيعة (منابع فقه شيعه) (فارسى) — صفحة 655
مساهمون: السيد البروجردي
ص٦٥٥