خويش را اصلاح كرده است و از فرجام كار خويش آن چنان نيكى مىبيند كه با آن چشمانش روشن ، شادمانىش افزون ، اندوهش كاهش خواهد يافت و شايسته دريافت پاداش نيكوىِ پروردگارش خواهد گرديد .
يا پيش از فرارسيدن سال آينده عمرش به پايان خواهد رسيد . در اين صورت وى به [ پاداش ] اصلاح و نيكى كه انجام داده ، نيازمندتر و مدح و ثناى وى نيكوتر و دعا برايش بيشتر و پاداشش نزد پروردگار برتر خواهد بود . و اگر در خزائن خويش اموالى را بيندوزد ، كه با آن شهرها را ويران و مردم را نابود كرده است ، آن اموال در اختيار ديگران خواهد بود و گناه آن بر اوست . و از كارهاى حاكمان جز يادشان باقى نمىماند و آنان جز به رفتار و آثار برجاىگذارده از سوى خود ياد نخواهند شد - زشت باشد يا زيبا . ولى اموال - خواه ناخواه - به مصرف خواهد رسيد و سودش براى ديگران خواهد بود يا بلايى از بلاهاى روزگار آن را نابود خواهد كرد و براى صاحبانش حسرت به بار خواهد آورد .
و اگر مايلى سرانجام نيكى و سرگردانى انديشهها را در اين ميان بدانى ، در كارهاى پيشينيان - از حاكمان صالح و ناصالح - بينديش كه آيا در ميان آنان احدى را مىيابى كه رفتارش با مردم نيكو ، هزينهاش بر آنان اندك بوده و نفس خويش را براى پرداخت حق سخاوتمند نموده است و اين كار به استحكام حكومتش يا لذتهاى بدنىاش يا به نام نيكش در ميان مردم آسيب رسانده باشد ؟
و آيا احدى را مىيابى كه رفتارش با مردم زشت و هزينهاش بر آنان سنگين باشد ، نزد مردم در حكمرانىاش عزيز شود ، همانگونه كه در دنيا و آخرت او نيز نقص وارد مىشود . پس به اموالى كه روى هم انباشته مىكنى ننگر بلكه به خيراتى كه مىاندوزى و كارهاى نيكى كه انجام مىدهى بنگر ؛ چرا كه نيكوكار يارى و كمك مىشود و خداوند عهدهدار توفيق و راهنمايىكنندهء به [ راه ] صحيح ( و ارشادكننده به راه است ) .
آنچه براى حاكم شايسته است در امور دبيران تأمل كند
دبيران و نويسندگانت را بنگر و در حال هر يك از آنچه به وى نيازمندى ، دقت كن ؛ زيرا براى نويسندگان درجاتى است و هر درجهاى حقى از ادب لازم دارد كه غير آن را تحمل نمىكند . پس براى سرپرستى كارهاى بزرگ خود رؤسايى قرار داده و آنان را بر اساس ميزان توانشان نسبت به مسئوليتشان برگزين . پس نوشتن نامههاى ويژه ات را كه در آنها به بيان نقشهها و رازهاى نهفتهات مىپردازى به بزرگان ادب شايسته ( و آگاهان روشهاى دقيق عرب ) و كمككنندهترين آنان به خود در كارهاى بزرگ و صاحب نيكوترين نظر در كارها و ديندارترين و خيرخواهترين و رازدارترين آنان واگذار كن ؛ به كسانى كه بزرگى و كرامت ، آنان را به تكبر و لطف و مهربانى ، آنان را به خودبينى وانمىدارد و راهنمايىاش سبب منت نهادن بر تو در خلوت يا آشكار نمودن آن در ميان مردم و بازگرداندن نامههاى رسيده بدون تكميل راههاى صحيح آنچه براى تو يا از تو گرفته مىشود ، نگردد و
جامع أحاديث الشيعة (منابع فقه شيعه) (فارسى) — صفحة 633
مساهمون: السيد البروجردي
ص٦٣٣