و حالا مىپردازيم به توضيح و شرح امورى كه فهرست آنها از نظرتان گذشت . خداوند يار و نگهدار است .
1 - بيان فرمودهء امام عليه السّلام در توقيع
در توقيع شريفى كه از آن حضرت روايت شده ، چنين آمده است : و بسيار دعا كنيد براى تعجيل فرج كه آن فرج شما است . « 1 »
مىگويم : با دقّت در قسمت پيشين اين فرمايش ترديدى نمىماند كه منظور از فرج ، ظهور آن حضرت است نه تعجيل فرج و گشايش خود مردم .
ماقبل اين گفتار چنين است : و امّا علّت آنچه از غيبت واقع شده ، پس خداوند - عزّ و جلّ - مىفرمايد :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْياءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ ؛
« 2 » اى كسانى كه ايمان آوردهايد سؤال نكنيد از چيزهايى كه اگر برايتان افشا شود به ضرر شما است . به درستى كه هيچ يك از پدرانم نبود مگر اينكه بيعتى از طاغوت زمانش بر گردنش قرار داشت ، و حال آنكه من هنگامى كه خروج مىكنم ، هيچكدام از طاغوتها بر گردنم بيعتى ندارند . و امّا نحوهء بهرهورى از من در دوران غيبتم همانند بهرهورى از خورشيد است هنگامى كه ابر آن را از ديدگان پوشانده باشد . و من البتّه مايهء ايمنى اهل زمين هستم همچنانكه ستارگان مايهء ايمنى اهل آسمانند ، پس از آنچه براى شما فايدهاى ندارد مپرسيد ، و براى آگاه شدن از آنچه تكليف نداريد خود را به زحمت ميندازيد ، و بسيار دعا كنيد براى تعجيل فرج كه آن فرج شما است ، و سلام بر تو اى اسحاق بن يعقوب و بر هركه پيرو راه حق باشد . « 3 »
اسحاق بن يعقوب - كه اين توقيع خطاب به او صادر شده - علماى ما چيزى دربارهاش نگفتهاند ، مگر اينكه اعتماد و اطمينان كلينى و ساير بزرگان و مشايخ بر او بر خوبى و جلالت قدرش دلالت دارد . همچنين سلام كردن مولى صاحب الزمان - عجّل اللّه فرجه الشريف - بر او - در اين توقيع - بهترين دليل بر عظمت و شخصيت والاى او است .
و امّا مشاراليه اين جمله : « آن فرج شما است » يكى از چند احتمال است :
هامش
( 1 ) . كمال الدين : 2 / 485 ؛ و احتجاج : 2 / 284 .
( 2 ) . سوره مائده ، آيه 101 .
( 3 ) . كمال الدين : 2 / 485 ؛ و بحار الانوار : 52 / 92 .