تقديم نمودم ، در مقايسه با آنچه از رويدادهاى زمان محفوظ مانده و از فرمايشات آن بزرگوار ، در كتابهاى تفسير و حديث و اخلاق و احكام و سيره و تاريخ نقل شده است ، بسيار ناچيز است ، و آنچه در ذيل سخنان آن حضرت بيان كردم شرح و تفسير نيست ، بلكه چيزى شبيه به حاشيه و پاورقى است ، و همانند اينست كه مطالبى كه هر يك از آنها چندين مجلّد شرح و تفسير مىخواست در چند كلمهاى كه از عدد انگشتان تجاوز نمىكرد بررسى نمودم .
پر واضح است انسان هنگامى مىتواند شرح و بسط دهد كه خود مغز سخن و جان مطلب را درك كند ، ولى من كجا و درياى معارف اهل بيت كجا ؟ كه بتوانم با اين دست و پاى ناتوان در اقيانوس بىكران معارف آنان شنا كنم و انتظار داشته باشم كه به ژرف اين درياى ناپيدا كرانه برسم !
من به اين حقيقت باور دارم كه اگر همهى دانشمندان عصر دستبهدست هم بدهند و بخواهند هر يكى از دريچه فنّ اختصاصى خود سخنان برجاى مانده از اهل بيت عصمت و طهارت را بررسى كنند ، با پهندشتى روبرو خواهند شد كه هرگز مجال گردش در جوانب آن را نخواهند يافت ، و با دريائى بيكران مواجه خواهند شد كه حتّى در طول ساليان دراز توان رسيدن به سرچشمهى آن را پيدا نخواهند كرد .
و اگر دامن همّت به كمر ببندند و ساليان متمادى با تعاون و همكارى به بحث و بررسى آن بپردازند و چندين مجلّد در اين
معيارهاى اخلاقى در فقه امام جعفر صادق ( ع ) ( قيم أخلاقية في فقه الإمام جعفر الصادق ع ) ( فارسى ) — صفحة 189
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص١٨٩