آن پرداختيم ، نام برد 52 .
ذكر اين نكته جالب است كه ، مطابق آنچه من شنيدم ، بعضى اوقات كسانى كه جديدا از كيش زرتشتى به دين اسلام گرويدهاند گاهى حميت دينى قديم چندان در آنها باقى است كه چون مىميرند وصيت مىكنند تا به آيين اوستايى مراسم تدفين آنها به عمل آيد . نيز بسيار اتفاق افتاده است كه جنازهء اين قبيل نومسلمانان را ، بعد از آنكه به خاك سپردهاند ، شبانه دزديده در پناه تاريكى و ظلمت به دخمه بردهاند .
بعدا نيز در اينباره تحقيق و پرسوجوى دقيق به عمل نمىآيد . پارسيان مىگويند كه فرشتگان از آسمان فرود آمده و مرده را به عرش خدا بردهاند ؛ و مسلمانان معتقدند كه ملائك آمده و جسد را به نجف اشرف بردهاند تا در جوار رحمت شاه نجف ، على ، بيارامد .
من اين بحث مختصر را با بيان مطالبى دربارهء دخمههاى اطراف يزد بپايان مىبرم . در تپههاى مغرب شهر دو دخمه وجود دارد ، كه از هر دو در حال حاضر استفاده مىشود . يكى از آنها قديمى است و دخمهء جمشيد خوانده مىشود ، و ديگرى مانند دخمههاى پارسيان هند مدور است ؛ نسبتا جديد است و در مقابل دخمهء قبلى قرار دارد .
دخمهء اخير را مانكجى ليمجى هوشنگ هانتاريا « 1 » ساخته است كه در اوايل سال 1854 به عنوان نمايندهء صندوق انجمن رفاه زرتشتيان از بمبئى به ايران آمده بود 53 .
باز در مغرب يزد ، ولى اندكى دور تر ، يعنى حدود نوزده يا بيست و چهار كيلومترى جانب تفت ويرانههاى دخمهاى قديمى باقى است كه به آن دخمهء كهنه مىگويند ، و اكنون فقط اجساد اطفال تازه به دنيا آمده يا سقط گشته ، و اجساد اشخاصى را كه در نتيجهء خودكشى يا بر اثر ضرب و جرح مردهاند ، در آن مىگذارند .
چند دخمهء ديگر نيز در نقاط مختلف شمال يزد وجود دارد كه يكى از آنها برفراز تپهاى به نام زرچكوه « 2 » ، نزديك آبادى اللّه آباد « 3 » ، واقع شده است ، و حدود شانزده كيلومتر با شهر فاصله دارد . اين دخمه به يادبود بازرگان توانگر بىفرزندى به نام خسرو مهربان رستم به وسيلهء فرزند خواندهاش اردشير مهربان ايرانى كه از زرتشتيان خير و مردمدوست يزد است ، ساخته شده است . اندكى دور تر ، در نزديكى آبادى شرف آباد « 4 » چند دخمهء ديگر هست كه در فصل آينده بدانها اشاره مىكنم .
هامش
( 1 ) .Manakji Limji Hoshang Hantaria( 2 ) . ظاهرا منظور همان زارچ است ، كه دهى است از دهستان رستاق ، بخش اشكذر ، شهرستان يزد . م
( 3 ) . اللّهآباد ، ده ، دهستان رستاق ، بخش اشكذر ، شهرستان يزد ، از آباديهاى زردشتىنشين يزد است . م
( 4 ) . ده ، دهستان رستاق ، بخش اشكذر ، شهرستان يزد . م