در وصف دژ جملين و شهر بزرگ قرهآمد كه امپراتور قسطنطين آن را بنياد كرد . دربارهء بناهاى زيبا و كليساها و جويهايى كه در آن شهر است و در بيان اينكه مردم قرهآمد بيشتر مسيحى و ارمنى و يهودى هستند و كمتر مسلمان . در باب ايالت دياربكر و شهرها و فرمانرواى آن .
[ فصل سه ] 3
به مسافت دو روز راه از اورفه دژى به نام جملين « 1 » قرار دارد كه بر فراز كوهى است و بارويش مستحكم نيست و خندقى كوچك دارد كه در دل تختهسنگها پديد آوردهاند . در پيرامون قلعه شهرى است با خانههايى غارمانند كه با كندن و شكافتن كوه ساختهاند و روستاييان كه از نسلى پست همچون كوليانند در آنها بسر مىبرند .
اين ناحيه سخت قفر و خشك است و بىآب . اما در غارهايى كه با حفر كردن سنگها پديد آوردهاند حوضهايى گود ساختهاند كه در بهار آنها را از آب پر مىكنند و در همهء سال به كار مىبرند .
شهر قرهآمد « 2 » كه به مسافت سه روز راه از آن دژ قرار دارد شهرى است بزرگ كه بنا بر تاريخهاى آن ديار به دست امپراتور قسطنطين ساخته شد « 3 » و شعاع آن ده الى دوازده ميل است . بر گرد شهر بارويى از سنگ سياه كشيده و چنان قرار دادهاند كه گويى آن را رنگ كردهاند و در تمام محيط شهر سيصد و شصت برج و كوشك ساختهاند . من دوبار براى تفريح و تفرج سواره گرد شهر گشتم و برجها و كوشكها را كه به اشكال و ابعاد كاملا مختلف بود تماشا كردم . « 4 » با اين همه كسى كه هندسه
هامش
( 1 ) . در متنJumilenو در حاشيهء گرى جملينJemeleyn.
( 2 ) . ر . ك . ص . 220 .
( 3 ) . خطاست ، قسطنطين امپراتور فقط باروى قديم رومى را تعمير كرد .
( 4 ) . اين برجها را در مواقع مختلف شاهان و اميران سلسلههاى مختلفى كه بر قرهآمد حكومت مىكردند ساختهاند . از والنسValenseتا سلطان سليم فرمانروايانى كه يكى پس از ديگرى آمدهاند سنگنوشتههايى از خود بر ديوارهاى شهر به يادگار گذاشتهاند .